Alprazolam
| ระดับหลักฐาน: L3 | ข้อบ่งใช้ที่ทำนาย: 10 รายการ |
สารบัญ
- Alprazolam
- Alprazolam: จากโรควิตกกังวลสู่โรคนอนไม่หลับ
- สรุปสั้นๆ
- ภาพรวมฉบับย่อ
- ทำไมการคาดการณ์นี้จึงสมเหตุสมผล?
- หลักฐานจากการทดลองทางคลินิก
- หลักฐานจากวรรณกรรม
- ข้อมูลการวางจำหน่ายในประเทศไทย
- ข้อพิจารณาด้านความปลอดภัย
- สรุปและขั้นตอนถัดไป
- ผลการวิเคราะห์นี้เป็นเพียงข้อมูลเพื่อการวิจัยเท่านั้น ไม่ถือเป็นคำแนะนำทางการแพทย์ การนำยาเก่ามาใช้ใหม่ต้องผ่านการทดลองทางคลินิกและได้รับอนุมัติจากหน่วยงานกำกับดูแลก่อนนำไปใช้จริง
Alprazolam: จากโรควิตกกังวลสู่โรคนอนไม่หลับ
สรุปสั้นๆ
Alprazolam เป็นยากลุ่มเบนโซไดอะซีพีน (benzodiazepine) ที่ใช้กันอย่างแพร่หลายทั่วโลกในการรักษาโรควิตกกังวลและโรคตื่นตระหนก แต่ปัจจุบันไม่มีทะเบียนยาในประเทศไทย โมเดล TxGNN คาดการณ์ว่าอาจมีผลต่อ โรคนอนไม่หลับ (Insomnia) ปัจจุบันมี การทดลองทางคลินิก 7 รายการ ที่เกี่ยวข้องทางอ้อม แต่ ยังไม่มีวรรณกรรม สนับสนุนโดยตรง
ภาพรวมฉบับย่อ
| รายการ | เนื้อหา |
|---|---|
| ข้อบ่งใช้เดิม | โรควิตกกังวลและโรคตื่นตระหนก (ข้อมูลจากการใช้ทั่วโลก — ไม่มีทะเบียนยาในประเทศไทย) |
| ข้อบ่งใช้ใหม่ที่ทำนาย | โรคนอนไม่หลับ (Insomnia) |
| คะแนนการทำนาย TxGNN | 99.81% |
| ระดับหลักฐาน | L3 |
| สถานะการวางจำหน่ายในไทย | ✗ ไม่มีทะเบียนยา |
| จำนวนใบอนุญาต | 0 รายการ |
| คำแนะนำในการตัดสินใจ | Hold — Research Question |
ทำไมการคาดการณ์นี้จึงสมเหตุสมผล?
Alprazolam ออกฤทธิ์โดยการเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานของตัวรับ GABA-A (positive allosteric modulator) ในระบบประสาทส่วนกลาง ส่งผลให้เกิดฤทธิ์สงบประสาทและช่วยให้หลับ (sedative-hypnotic effect) สามารถลดระยะเวลาที่ใช้ในการเข้าสู่การนอนหลับ (sleep onset latency) ได้
โรควิตกกังวลและโรคนอนไม่หลับมีความเชื่อมโยงกันทางคลินิกอย่างมาก ผู้ป่วยที่มีอาการวิตกกังวลมักประสบปัญหาการนอนไม่หลับร่วมด้วย และยากลุ่ม benzodiazepine หลายชนิด เช่น triazolam และ temazepam ได้รับการอนุมัติเป็นยานอนหลับแล้วในหลายประเทศ ดังนั้นการที่ alprazolam ซึ่งอยู่ในกลุ่มเดียวกันอาจมีผลต่อโรคนอนไม่หลับจึงสมเหตุสมผลในเชิงเภสัชวิทยา
อย่างไรก็ตาม alprazolam มีข้อจำกัดสำคัญ คือเปลี่ยนแปลงโครงสร้างการนอนหลับ โดยลดสัดส่วนของ slow-wave sleep และ REM sleep ทำให้คุณภาพการนอนโดยรวมลดลง นอกจากนี้ยังมีความเสี่ยงสูงต่อการเกิดการดื้อยา (tolerance) และการติดยา (dependence) จึง ไม่ใช่ยาตัวเลือกแรก สำหรับการรักษาโรคนอนไม่หลับตามแนวปฏิบัติทางคลินิกปัจจุบัน
หลักฐานจากการทดลองทางคลินิก
| หมายเลขการทดลอง | ระยะ | สถานะ | จำนวนผู้เข้าร่วม | ผลลัพธ์หลัก |
|---|---|---|---|---|
| NCT00266409 | Phase 4 | เสร็จสิ้น | 418 | เปรียบเทียบเวลาตอบสนองต่ออาการวิตกกังวลระหว่าง Niravam™ (alprazolam) ร่วมกับ SSRI/SNRI กับ SSRI/SNRI เดี่ยว |
| NCT01584440 | Phase 2 | เสร็จสิ้น | 220 | ประเมินความปลอดภัยและประสิทธิผลของ AVP-923 เทียบกับยาหลอก ในอาการกระวนกระวายของผู้ป่วยอัลไซเมอร์ |
| NCT02648776 | N/A | ไม่ทราบ | 1,400 | ศึกษาเชิงสังเกตแบบไปข้างหน้า ประเมินความเสี่ยงและประโยชน์ของยานอนหลับในผู้สูงอายุไต้หวัน |
| NCT04572750 | N/A | เสร็จสิ้น | 170 | ส่งเสริมการหยุดใช้ benzodiazepine ผ่านโปรแกรมจัดการตนเองแบบอิเล็กทรอนิกส์ |
| NCT03327506 | Phase 4 | ไม่ทราบ | 128 | เปรียบเทียบการสะกดจิตกับการใช้ alprazolam เป็นยาก่อนผ่าตัดในศัลยกรรมนรีเวช |
| NCT01146600 | Phase 2 | เสร็จสิ้น | 26 | ศึกษา clarithromycin ในการรักษาภาวะง่วงนอนมากผิดปกติ (hypersomnia) |
| NCT01893632 | Phase 2 | ยุติ | 2 | ศึกษา gabapentin ในการรักษาการติด benzodiazepine (ยุติเนื่องจากรับผู้เข้าร่วมได้เพียง 2 คน) |
หมายเหตุ: การทดลองทั้งหมดมีความเกี่ยวข้องทางอ้อม (ระดับ B–C) ไม่มีการทดลองที่ศึกษา alprazolam ในข้อบ่งใช้โรคนอนไม่หลับโดยตรง
หลักฐานจากวรรณกรรม
ปัจจุบันยังไม่มีวรรณกรรมที่เกี่ยวข้อง
ข้อมูลการวางจำหน่ายในประเทศไทย
Alprazolam ไม่มีทะเบียนยาในประเทศไทย (0 ใบอนุญาต) ตามข้อมูลจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (Thai FDA) ณ วันที่สืบค้น (24 มีนาคม 2569)
ข้อพิจารณาด้านความปลอดภัย
กรุณาดูข้อมูลความปลอดภัยในเอกสารกำกับยา
⚠️ ข้อมูลที่ขาดหาย (Data Gaps):
- คำเตือนและข้อห้ามใช้จากสำนักงาน อย. ไทย (ระดับความรุนแรง: Blocking — ไม่สามารถเข้าสู่การประเมินความปลอดภัยเบื้องต้นได้)
- กลไกการออกฤทธิ์โดยละเอียดจาก DrugBank (ระดับความรุนแรง: สูง — กระทบต่อการวิเคราะห์ความเชื่อมโยงเชิงกลไก)
สรุปและขั้นตอนถัดไป
การตัดสินใจ: Hold
เหตุผล: แม้ว่า alprazolam จะมีฤทธิ์สงบประสาทที่อาจช่วยเรื่องการนอนหลับได้ในทางทฤษฎี แต่หลักฐานจากการทดลองทางคลินิกที่มีอยู่ล้วนเกี่ยวข้องทางอ้อมเท่านั้น ไม่มีการศึกษาใดที่ทดสอบ alprazolam สำหรับโรคนอนไม่หลับโดยเฉพาะ นอกจากนี้ยายังไม่ได้จดทะเบียนในประเทศไทย และมีข้อกังวลสำคัญเรื่องการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างการนอน การดื้อยา และการติดยา
หากต้องการดำเนินการต่อต้อง:
- เติมเต็มข้อมูลกลไกการออกฤทธิ์โดยละเอียด (MOA) จาก DrugBank API
- จัดหาคำเตือน ข้อห้ามใช้ และข้อมูลปฏิกิริยาระหว่างยาจากเอกสารกำกับยา
- ดำเนินการหรือระบุการทดลองทางคลินิกที่ศึกษา alprazolam สำหรับโรคนอนไม่หลับโดยเฉพาะ
- ประเมินเปรียบเทียบกับยานอนหลับที่มีหลักฐานแข็งแกร่งกว่า เช่น zolpidem, eszopiclone หรือ suvorexant
- พิจารณาสถานะการขึ้นทะเบียนยาในประเทศไทยก่อนจึงจะสามารถนำไปใช้ทางคลินิกได้
ข้อบ่งใช้ที่น่าสนใจอื่นๆ จาก TxGNN: การทำนายอันดับ 3 โรคกลัวที่โล่ง (Agoraphobia) และอันดับ 10 โรคกลัว (Phobic Disorder) มีระดับหลักฐาน L1 (มี ≥2 RCT หลายศูนย์สนับสนุน) พร้อมคำแนะนำ Proceed with Guardrails ซึ่งสอดคล้องกับข้อบ่งใช้ที่ได้รับการรับรองของ alprazolam ในต่างประเทศอยู่แล้ว และอาจเป็นเป้าหมายที่มีศักยภาพมากกว่าสำหรับการพิจารณาในบริบทของประเทศไทย