Ampicillin

ระดับหลักฐาน: L4

ข้อบ่งใช้ที่ทำนาย: 10 รายการ

สารบัญ

Ampicillin
Ampicillin: จากยาปฏิชีวนะกลุ่มเพนิซิลลินสู่โรคกล่องเสียงอักเสบ

## รายงานการประเมินของเภสัชกร

Ampicillin: จากยาปฏิชีวนะกลุ่มเพนิซิลลินสู่โรคกล่องเสียงอักเสบ

สรุปสั้นๆ

Ampicillin เป็นยาปฏิชีวนะกลุ่ม aminopenicillin ที่มีฤทธิ์กว้าง ใช้รักษาการติดเชื้อแบคทีเรียหลายชนิดรวมถึงการติดเชื้อทางเดินหายใจ ทางเดินปัสสาวะ และเยื่อหุ้มสมองอักเสบ โมเดล TxGNN คาดการณ์ว่าอาจมีผลต่อ โรคกล่องเสียงอักเสบ (Laryngitis) ด้วยคะแนนสูงถึง 99.97% ปัจจุบันมี การทดลองทางคลินิก 1 รายการ (เกี่ยวข้องทางอ้อม) และ วรรณกรรม 20 ฉบับ แต่ส่วนใหญ่เป็นรายงานผู้ป่วยและกรณีศึกษาที่ไม่จำเพาะกับ ampicillin โดยตรง

ภาพรวมฉบับย่อ

รายการ	เนื้อหา
ข้อบ่งใช้เดิม	ยาปฏิชีวนะกลุ่มเพนิซิลลินสำหรับการติดเชื้อแบคทีเรีย (ไม่มีข้อมูลการขึ้นทะเบียนในไทย)
ข้อบ่งใช้ใหม่ที่ทำนาย	โรคกล่องเสียงอักเสบ (Laryngitis)
คะแนนการทำนาย TxGNN	99.97%
ระดับหลักฐาน	L4
สถานะการวางจำหน่ายในไทย	✗ ยังไม่วางจำหน่าย
จำนวนใบอนุญาต	0 รายการ
คำแนะนำในการตัดสินใจ	Hold

ภาพรวมข้อบ่งใช้ที่ทำนายทั้งหมด (10 ข้อบ่งใช้)

อันดับ	โรค	คะแนน TxGNN	ระดับหลักฐาน	คำแนะนำ
1	Laryngitis (กล่องเสียงอักเสบ)	99.97%	L4	Hold
2	Gonococcal urethritis (ท่อปัสสาวะอักเสบจากหนองใน)	99.36%	L2	Proceed with Guardrails
3	Ureaplasma urethritis (ท่อปัสสาวะอักเสบจาก Ureaplasma)	99.36%	L5	Hold
4	Chronic rhinosinusitis (ไซนัสอักเสบเรื้อรัง)	99.34%	L2	Research Question
5	Chronic ethmoidal sinusitis (ไซนัสเอทมอยด์อักเสบเรื้อรัง)	99.33%	L3	Research Question
6	Gingivitis (เหงือกอักเสบ)	99.28%	L3	Research Question
7	Paranasal sinus neoplasm (เนื้องอกไซนัส)	99.20%	L5	Hold
8	Bacterial arthritis (ข้ออักเสบจากเชื้อแบคทีเรีย)	99.11%	L3	Research Question
9	Conjunctivitis (เยื่อบุตาอักเสบ)	99.04%	L4	Hold
10	Pericoronitis (เหงือกอักเสบรอบฟันคุด)	99.04%	L4	Research Question

ข้อบ่งใช้ที่มีแนวโน้มมากที่สุด: Gonococcal urethritis (อันดับ 2) — มีหลักฐานระดับ L2 จาก RCT หลายรายการที่ศึกษา ampicillin โดยตรง แม้ปัจจุบันมีปัญหาเชื้อดื้อยาที่สำคัญ

ทำไมการคาดการณ์นี้จึงสมเหตุสมผล?

ปัจจุบันยังขาดข้อมูลกลไกการออกฤทธิ์โดยละเอียดจากฐานข้อมูล DrugBank ในชุดข้อมูลนี้ ตามข้อมูลที่ทราบ Ampicillin เป็นยาปฏิชีวนะกลุ่ม aminopenicillin ที่ออกฤทธิ์โดยยับยั้งการสังเคราะห์ผนังเซลล์แบคทีเรียผ่านการจับกับ Penicillin-Binding Proteins (PBPs) มีฤทธิ์ครอบคลุมเชื้อแบคทีเรียที่พบบ่อยในการติดเชื้อทางเดินหายใจส่วนบน เช่น Haemophilus influenzae และ Streptococcus spp.

โรคกล่องเสียงอักเสบ (Laryngitis) ส่วนใหญ่มีสาเหตุจากเชื้อไวรัส ซึ่งยาปฏิชีวนะไม่มีบทบาทในการรักษา อย่างไรก็ตาม ในกรณีที่เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย (เช่น H. influenzae, Streptococcus pyogenes) กลไกการยับยั้งผนังเซลล์ของ ampicillin สามารถครอบคลุมเชื้อก่อโรคได้ การทดลองทางคลินิกที่พบ (NCT01406275) ใช้ยา amoxicillin/clavulanate ซึ่งเป็นยาในกลุ่มใกล้เคียง โดยครอบคลุมข้อบ่งใช้โรคกล่องเสียงอักเสบในเด็ก

ข้อจำกัดสำคัญคือ โรคกล่องเสียงอักเสบจากเชื้อแบคทีเรียพบได้น้อยเมื่อเทียบกับสาเหตุจากไวรัส และแนวปฏิบัติทางคลินิกปัจจุบันไม่แนะนำยาปฏิชีวนะเป็นการรักษาตามปกติสำหรับโรคกล่องเสียงอักเสบ ทำให้ขอบเขตการนำ ampicillin มาใช้ในข้อบ่งใช้นี้มีจำกัดอย่างมาก

หลักฐานจากการทดลองทางคลินิก

หมายเลขการทดลอง	ระยะ	สถานะ	จำนวนผู้เข้าร่วม	ผลลัพธ์หลัก
NCT01406275	N/A	เสร็จสิ้น	363	การเฝ้าระวังหลังวางตลาดของ CLAVAMOX® (amoxicillin/clavulanate) ในเด็กญี่ปุ่น ครอบคลุมข้อบ่งใช้หลายโรครวมถึงกล่องเสียงอักเสบ

หมายเหตุ: การทดลองนี้ศึกษายา amoxicillin/clavulanate (ไม่ใช่ ampicillin โดยตรง) และเป็นการศึกษาเฝ้าระวังหลังวางตลาดในเด็ก (ไม่ใช่ RCT) โดยมีระดับความเกี่ยวข้องเกรด B

หลักฐานจากวรรณกรรม

PMID	ปี	ประเภท	วารสาร	ผลลัพธ์หลัก
39879424	2025	Review	CoDAS	ประเมินคุณภาพแนวปฏิบัติทางคลินิกสำหรับการดูแลโรคกล่องเสียงอักเสบและคอหอยอักเสบ
25944348	2015	Cohort	Otolaryngol Head Neck Surg	ภาวะแทรกซ้อนหลังผ่าตัดกล่องเสียงสัมพันธ์กับชนิดยาปฏิชีวนะที่ใช้
38145982	2024	Cohort	Eur Arch Otorhinolaryngol	การวิเคราะห์จุลชีววิทยาและกลยุทธ์การเลือกยาปฏิชีวนะในฝีที่คอของผู้ป่วยเบาหวาน
35923122	2023	Case report	Ann Otol Rhinol Laryngol	รายงานผู้ป่วยและทบทวนวรรณกรรมฝีในกล่องเสียงที่เกิดขึ้นเอง
34986973	2023	Case report	Auris Nasus Larynx	COVID-19 แสดงอาการเป็นฝาปิดกล่องเสียงอักเสบเฉียบพลัน
30579693	2019	Case report	Auris Nasus Larynx	โรคแอคติโนมัยโคซิสในกล่องเสียงหลังการปลูกถ่ายไขกระดูก
12402494	2002	Case report	Acta Otorrinolaringol Esp	ฝีในกล่องเสียงบริเวณ paraglottic space จำนวน 2 ราย
1712371	1991	Case series	J Clin Gastroenterol	การรักษาโรค Whipple ด้วยยาปฏิชีวนะระยะสั้น (รวมถึง ampicillin 2 g/วัน)
8651625	1996	Case series	Ann Otol Rhinol Laryngol	อาการแสดงของโรค rhinoscleroma ที่กล่องเสียงและหลอดลม
3977063	1985	Case series	Anaesth Intensive Care	ฝาปิดกล่องเสียงอักเสบเฉียบพลันในเด็ก 161 ราย การจัดการทางเดินหายใจ

ข้อมูลการวางจำหน่ายในประเทศไทย

ปัจจุบัน Ampicillin ยังไม่มีการขึ้นทะเบียนยาในประเทศไทย (0 ใบอนุญาต)

ข้อพิจารณาด้านความปลอดภัย

กรุณาดูข้อมูลความปลอดภัยในเอกสารกำกับยา

สรุปและขั้นตอนถัดไป

การตัดสินใจ: Hold

เหตุผล: หลักฐานสนับสนุนการใช้ Ampicillin ในโรคกล่องเสียงอักเสบยังอยู่ในระดับต่ำ (L4) โดยไม่มี RCT ที่ศึกษา ampicillin สำหรับข้อบ่งใช้นี้โดยตรง นอกจากนี้ โรคกล่องเสียงอักเสบส่วนใหญ่มีสาเหตุจากเชื้อไวรัสซึ่งยาปฏิชีวนะไม่มีประโยชน์ ประกอบกับ Ampicillin ยังไม่มีการขึ้นทะเบียนในประเทศไทย

หากต้องการดำเนินการต่อต้อง:

ข้อมูลกลไกการออกฤทธิ์โดยละเอียด (MOA) จาก DrugBank
ข้อมูลคำเตือน/ข้อห้ามใช้จากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.)
การทดลองทางคลินิกแบบสุ่มที่ศึกษา Ampicillin สำหรับโรคกล่องเสียงอักเสบจากเชื้อแบคทีเรียโดยเฉพาะ
พิจารณาเปลี่ยนเป้าหมายไปที่ Gonococcal urethritis (อันดับ 2) ซึ่งมีหลักฐานระดับ L2 จาก RCT หลายรายการที่ศึกษา ampicillin โดยตรง

ภาคผนวก: รายละเอียดข้อบ่งใช้อันดับ 2 — Gonococcal Urethritis

ข้อบ่งใช้นี้มีหลักฐานแข็งแกร่งที่สุดในชุดข้อมูล จึงนำเสนอเพิ่มเติมเพื่อประกอบการพิจารณา

รายการ	เนื้อหา
ข้อบ่งใช้	ท่อปัสสาวะอักเสบจากหนองใน (Gonococcal Urethritis)
คะแนน TxGNN	99.36%
ระดับหลักฐาน	L2
คำแนะนำ	Proceed with Guardrails

เหตุผลทางกลไก: Ampicillin ยับยั้งการสังเคราะห์ผนังเซลล์ของ Neisseria gonorrhoeae โดยจับกับ PBPs เป็นยาที่เคยใช้เป็นยาตัวเลือกแรกในการรักษาหนองในมาก่อน แต่ต้องระวัง: เชื้อหนองในที่ดื้อต่อ ampicillin (สร้าง β-lactamase และดื้อยาผ่านโครโมโซม) เพิ่มขึ้นอย่างมากทั่วโลก แนวปฏิบัติปัจจุบันไม่แนะนำให้ใช้เป็นยาเริ่มต้น

หลักฐาน RCT ที่สำคัญ:

PMID	ปี	ประเภท	วารสาร	ผลลัพธ์หลัก
393363	1979	RCT	Br J Vener Dis	เปรียบเทียบ minocycline กับ ampicillin ในหนองในเพศชาย อัตราหายใกล้เคียงกัน
678956	1978	RCT	Br J Vener Dis	Talampicillin+probenecid vs ampicillin 3g+probenecid ในหนองใน 210 ราย กลับเป็นซ้ำต่ำ
4215559	1974	RCT	Can Med Assoc J	เปรียบเทียบ amoxicillin vs ampicillin 3.5g+probenecid อัตราหาย >95%
4272504	1974	RCT	Can Med Assoc J	เปรียบเทียบ penicillin, ampicillin, spectinomycin ประสิทธิภาพใกล้เคียง 93-97%
2958947	1987	RCT	Sex Transm Dis	เปรียบเทียบ 4 ยาในผู้ชายเอธิโอเปีย ampicillin ล้มเหลว 19% (PPNG 31.4%)
6459764	1981	RCT	Antimicrob Agents Chemother	เปรียบเทียบ piperacillin vs penicillin G อัตราหาย 100% ทั้งสองกลุ่ม
3094439	1986	RCT	Antimicrob Agents Chemother	Ciprofloxacin 100% vs ampicillin+probenecid 92% ในเชื้อไม่ดื้อ

ข้อควรระวังสำคัญ: เชื้อ N. gonorrhoeae ที่สร้าง β-lactamase (PPNG) แพร่ระบาดทั่วโลก ทำให้อัตราการรักษาล้มเหลวด้วย ampicillin เพิ่มสูงขึ้น ปัจจุบันแนวปฏิบัติสากลแนะนำ ceftriaxone เป็นยาตัวเลือกแรก ไม่ควรใช้ ampicillin เป็นยาเริ่มต้นโดยไม่ทราบผลความไวของเชื้อ

ภาคผนวก: ข้อบ่งใช้ที่ไม่สมเหตุสมผลทางกลไก

Ureaplasma urethritis (อันดับ 3) — ⚠️ ไม่แนะนำ

Ureaplasma spp. ไม่มีผนังเซลล์แบบ peptidoglycan จึงไม่ตอบสนองต่อยากลุ่ม β-lactam รวมถึง ampicillin การทำนายนี้ ไม่สมเหตุสมผลทางกลไก ยาที่เหมาะสมสำหรับ Ureaplasma ได้แก่ azithromycin หรือ doxycycline

Paranasal sinus neoplasm (อันดับ 7) — ⚠️ ไม่แนะนำ

Ampicillin เป็นยาปฏิชีวนะ ไม่มีฤทธิ์ต้านเนื้องอก วรรณกรรมที่พบทั้งหมดเกี่ยวข้องกับการติดเชื้อในไซนัส ไม่ใช่การรักษาเนื้องอก การทำนายนี้อาจเกิดจากการปนของคำว่า "sinus" ในบริบทการติดเชื้อ

ข้อสงวนสิทธิ์: ผลการประเมินนี้เป็นเพียงการวิเคราะห์เบื้องต้นจากโมเดลทำนายและหลักฐานที่มีอยู่ ไม่ถือเป็นคำแนะนำทางการแพทย์ การนำยาเก่ามาใช้ใหม่ต้องผ่านการทดลองทางคลินิกที่เหมาะสมก่อนนำไปใช้จริง