Gentamicin

ระดับหลักฐาน: L4

ข้อบ่งใช้ที่ทำนาย: 10 รายการ

---

สารบัญ

1. Gentamicin
2. Gentamicin: จากยาปฏิชีวนะแกรมลบสู่โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์
   1. สรุปสั้นๆ
   2. ภาพรวมฉบับย่อ
   3. ทำไมการคาดการณ์นี้จึงสมเหตุสมผล?
   4. หลักฐานจากการทดลองทางคลินิก
   5. หลักฐานจากวรรณกรรม
   6. ข้อพิจารณาด้านความปลอดภัย
   7. สรุปและขั้นตอนถัดไป
   8. ประเมินโปรไฟล์ความปลอดภัยด้านพิษต่อไตและหูในบริบทการใช้ระยะยาว ก่อนพิจารณาออกแบบการศึกษาทางคลินิก

---

## รายงานการประเมินของเภสัชกร

Gentamicin: จากยาปฏิชีวนะแกรมลบสู่โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์

สรุปสั้นๆ

Gentamicin เป็นยาปฏิชีวนะกลุ่ม Aminoglycoside ที่ใช้รักษาการติดเชื้อแบคทีเรียแกรมลบชนิดรุนแรง เช่น ปอดอักเสบ ภาวะโลหิตเป็นพิษ และการติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะ โมเดล TxGNN คาดการณ์ว่าอาจมีผลต่อ โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ (Rheumatoid Arthritis) ปัจจุบันมี การทดลองทางคลินิก 1 รายการ และ วรรณกรรม 20 ฉบับ ที่เชื่อมโยงกับแนวทางนี้ แต่หลักฐานส่วนใหญ่เป็นบริบทการติดเชื้อในผู้ป่วย RA หรือการป้องกันการติดเชื้อหลังผ่าตัด มิใช่การรักษา RA โดยตรง

---

ภาพรวมฉบับย่อ

รายการ	เนื้อหา
ข้อบ่งใช้เดิม	รักษาการติดเชื้อแบคทีเรียแกรมลบ (ยาปฏิชีวนะกลุ่ม Aminoglycoside)
ข้อบ่งใช้ใหม่ที่ทำนาย	โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ (Rheumatoid Arthritis)
คะแนนการทำนาย TxGNN	97.76%
ระดับหลักฐาน	L4
สถานะการวางจำหน่ายในไทย	✗ ไม่ได้วางจำหน่าย
จำนวนใบอนุญาต	0 รายการ
คำแนะนำในการตัดสินใจ	Hold

---

ทำไมการคาดการณ์นี้จึงสมเหตุสมผล?

ปัจจุบันยังขาดข้อมูลกลไกการออกฤทธิ์โดยละเอียดจากฐานข้อมูล DrugBank อย่างไรก็ตาม Gentamicin เป็นยาปฏิชีวนะที่ยับยั้งการสังเคราะห์โปรตีนของแบคทีเรียโดยจับกับซับยูนิต 30S ของไรโบโซม มีฤทธิ์ครอบคลุมแบคทีเรียแกรมลบหลายชนิด นอกจากนี้ Gentamicin ยังมีคุณสมบัติ readthrough effect ซึ่งสามารถทำให้ไรโบโซมของเซลล์สัตว์อ่านผ่านโคดอนหยุด (nonsense codon) ได้ — คุณสมบัตินี้กำลังอยู่ระหว่างการศึกษาสำหรับโรคทางพันธุกรรมบางชนิด

ความเชื่อมโยงระหว่าง Gentamicin กับโรคข้ออักเสบรูมาตอยด์มีพื้นฐานทางอ้อม 2 ประการ ได้แก่ (1) ฤทธิ์ต้านแบคทีเรียที่อาจช่วยลดการกระตุ้นข้ออักเสบที่เกิดจากการติดเชื้อ (reactive arthritis) และ (2) Gentamicin เป็นส่วนผสมหลักในกระดูกซีเมนต์สำหรับการผ่าตัดเปลี่ยนข้อในผู้ป่วย RA เพื่อป้องกันการติดเชื้อบริเวณรอยต่อ ซึ่งสะท้อนว่ายานี้ถูกใช้ในวงการรักษา RA อยู่แล้วในฐานะยาเสริม

อย่างไรก็ตาม Gentamicin ไม่มีกลไกที่เข้าไปยับยั้งกระบวนการภูมิคุ้มกันผิดปกติที่เป็นรากฐานของ RA เช่น การกระตุ้น T-cell หรือการอักเสบของเยื่อหุ้มข้อ (synovitis) ดังนั้นการคาดการณ์ของ TxGNN จึงน่าจะมาจากความสัมพันธ์ทางโครงข่ายในกราฟยา-โรค มากกว่าจะมีกลไกเชิงเหตุผลที่ชัดเจน

---

หลักฐานจากการทดลองทางคลินิก

หมายเลขการทดลอง	ระยะ	สถานะ	จำนวนผู้เข้าร่วม	ผลลัพธ์หลัก
NCT00872066	Phase 4	เสร็จสิ้น	243	เปรียบเทียบประสิทธิภาพของกระดูกซีเมนต์ SmartSet® HV และ SmartSet® GHV ในการผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพก (กลุ่มผู้ป่วยรวมถึง RA) โดยประเมินผลด้วยการตรวจร่างกายและภาพรังสี — ไม่ใช่การใช้ gentamicin รักษา RA โดยตรง

---

หลักฐานจากวรรณกรรม

PMID	ปี	ประเภท	วารสาร	ผลลัพธ์หลัก
14649677	2003	Cohort	J Chin Med Assoc	ประเมินการใช้ยาปฏิชีวนะระบบร่วมกับกระดูกซีเมนต์ผสมยาปฏิชีวนะในการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าของผู้ป่วย RA 60 ราย เพื่อป้องกันการติดเชื้อลึก
11233881	2001	Cohort	Dtsch Med Wochenschr	ติดตามการเปลี่ยนแปลงทางจุลชีววิทยาและภูมิคุ้มกันในผู้ป่วย polyarticular RA หลังการผ่าตัดเปลี่ยนข้อหลายข้อ รวมถึงข้อศอก
41221316	2025	Review	Acta Ortop Bras	ทบทวนปัจจัยเสี่ยง การป้องกัน และการรักษาการติดเชื้อหลังผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพก — RA เป็นหนึ่งในข้อบ่งชี้หลักของการผ่าตัดนี้
33827581	2021	Case series	Ann Clin Microbiol Antimicrob	รายงานผู้ป่วย RA ที่ได้รับ tofacitinib เกิดการติดเชื้อ H. canis ในกระแสเลือด — สะท้อนความเสี่ยงการติดเชื้อรุนแรงในผู้ป่วย RA ที่ได้ยากดภูมิ
4579913	1973	Case series	JAMA	รายงานการรักษาข้ออักเสบจากเชื้อ Serratia ในผู้ป่วย RA ด้วยยาปฏิชีวนะ (medical eradication of infection)
832090	1977	Case series	BMJ	ข้ออักเสบจากการติดเชื้อ (septic arthritis) ในผู้ป่วยโรคข้ออักเสบรูมาตอยด์
2487744	1989	Case series	Medicina	รายงานผู้ป่วย RA ที่ได้รับการรักษาอย่างเข้มข้นแล้วเกิดเยื่อหุ้มสมองอักเสบจากเชื้อ Bacteroides anaerobe
36074653	2023	Case series	Ocul Immunol Inflamm	รายงาน orbital cellulitis จากเชื้อ Acinetobacter baumannii ในผู้ป่วยหญิง RA อายุ 73 ปี
31683054	2020	Case series	Clin Immunol	รายงาน 3 ผู้ป่วยในครอบครัวเดียวกันที่มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่องจาก NFKBIA GOF mutation ร่วมกับ juvenile RA
33812255	2021	Animal study	Int Immunopharmacol	Daphnetin (ยาที่ใช้รักษา RA) ช่วยลดพิษต่อไตที่เกิดจาก gentamicin ในหนูทดลอง — สะท้อนความสัมพันธ์ด้านความปลอดภัยระหว่าง gentamicin กับยากลุ่ม RA

---

ข้อพิจารณาด้านความปลอดภัย

กรุณาดูข้อมูลความปลอดภัยในเอกสารกำกับยา

⚠️ หมายเหตุเพิ่มเติม: วรรณกรรมในกลุ่มการทำนาย diabetic nephropathy (rank 8) ระบุชัดว่า Gentamicin เป็นยาที่มีพิษต่อไตที่ทราบกันดี และมักถูกใช้เป็นโมเดลในการเหนี่ยวนำไตบาดเจ็บในสัตว์ทดลอง ข้อมูลนี้ควรนำมาพิจารณาเป็นข้อกังวลหลักด้านความปลอดภัยก่อนการศึกษาใด ๆ ในมนุษย์

---

สรุปและขั้นตอนถัดไป

การตัดสินใจ: Hold

เหตุผล: วรรณกรรมและการทดลองทางคลินิกที่มีอยู่ทั้งหมดไม่ได้สนับสนุนการใช้ Gentamicin เป็นยารักษา RA โดยตรง — หลักฐานส่วนใหญ่บรรยายบทบาทของยาในการป้องกันและรักษาการติดเชื้อในผู้ป่วย RA หรือในกระดูกซีเมนต์ผ่าตัดเปลี่ยนข้อ ซึ่งไม่เข้าข่ายการนำยาเก่ามาใช้ใหม่ อีกทั้งยังมีข้อกังวลสำคัญด้านพิษต่อไตและหูในการใช้ระยะยาว

หากต้องการดำเนินการต่อต้อง:

• ดาวน์โหลดและวิเคราะห์เอกสารกำกับยา (package insert) จากเว็บไซต์ อย. เพื่อรวบรวมคำเตือน ข้อห้ามใช้ และข้อควรระวังที่ครบถ้วน
• ตรวจสอบข้อมูล MOA จาก DrugBank API เพื่อยืนยันเส้นทางทางชีววิทยาที่อาจเกี่ยวข้องกับ RA
• ดำเนินการศึกษาก่อนคลินิก (in vitro) เพื่อทดสอบว่า Gentamicin มีผลต่อ inflammatory cytokines ที่จำเพาะกับ RA (เช่น TNF-α, IL-6, IL-1β) หรือไม่

• ประเมินโปรไฟล์ความปลอดภัยด้านพิษต่อไตและหูในบริบทการใช้ระยะยาว ก่อนพิจารณาออกแบบการศึกษาทางคลินิก