Isoniazid
| ระดับหลักฐาน: L4 | ข้อบ่งใช้ที่ทำนาย: 10 รายการ |
สารบัญ
Isoniazid: จากวัณโรคสู่เยื่อบุตาอักเสบ
สรุปสั้นๆ
Isoniazid เป็นยาต้านวัณโรคแนวแรกที่ใช้รักษาและป้องกันการติดเชื้อ Mycobacterium tuberculosis มาอย่างยาวนาน โมเดล TxGNN คาดการณ์ว่าอาจมีผลต่อ เยื่อบุตาอักเสบ (Conjunctivitis) โดยมี การทดลองทางคลินิก 1 รายการ และ วรรณกรรม 20 ฉบับ ที่เกี่ยวข้อง อย่างไรก็ตาม หลักฐานส่วนใหญ่เชื่อมโยงผ่านเส้นทางวัณโรคที่ตา (tuberculous conjunctivitis) มิใช่เยื่อบุตาอักเสบทั่วไป
ภาพรวมฉบับย่อ
| รายการ | เนื้อหา |
|---|---|
| ข้อบ่งใช้เดิม | วัณโรค (Tuberculosis) |
| ข้อบ่งใช้ใหม่ที่ทำนาย | เยื่อบุตาอักเสบ (Conjunctivitis) |
| คะแนนการทำนาย TxGNN | 99.36% |
| ระดับหลักฐาน | L4 |
| สถานะการวางจำหน่ายในไทย | ยังไม่มีทะเบียนในไทย |
| จำนวนใบอนุญาต | 0 รายการ |
| คำแนะนำในการตัดสินใจ | Hold |
ทำไมการคาดการณ์นี้จึงสมเหตุสมผล?
Isoniazid ออกฤทธิ์โดยยับยั้งเอนไซม์ InhA (enoyl-ACP reductase) ซึ่งเป็นเอนไซม์จำเพาะของเชื้อ Mycobacterium ทำหน้าที่สังเคราะห์กรดไมโคลิก (mycolic acid) ส่วนประกอบสำคัญของผนังเซลล์ เมื่อการสังเคราะห์ถูกขัดขวาง เชื้อไม่สามารถสร้างผนังเซลล์และถูกทำลายในที่สุด ทั้งนี้ InhA เป็นตัวรับเฉพาะกลุ่มแบคทีเรีย Mycobacterium จึงไม่ออกฤทธิ์กับเชื้อก่อโรคชนิดอื่น
ความเชื่อมโยงกับเยื่อบุตาอักเสบมาจากเส้นทางเฉพาะ ได้แก่ วัณโรคที่เยื่อบุตา (tuberculous conjunctivitis) คือการที่ M. tuberculosis แพร่กระจายมาที่ตา เป็นอาการแสดงที่หายากแต่มีรายงานในวรรณกรรมต่อเนื่องตั้งแต่ช่วง 1950s นอกจากนี้ยังมีรายงานเยื่อบุตาและกระจกตาอักเสบแบบฟลิกเทนูลาร์ (phlyctenular keratoconjunctivitis) ที่เกิดจากการตอบสนองภูมิไวต่อโปรตีนวัณโรค ซึ่งตอบสนองต่อการรักษาด้วย Isoniazid prophylaxis ได้ดีในบางรายงาน
อย่างไรก็ตาม ข้อจำกัดสำคัญคือกลไกนี้ครอบคลุมเฉพาะเยื่อบุตาอักเสบที่มีสาเหตุจากวัณโรคเท่านั้น สำหรับเยื่อบุตาอักเสบทั่วไปจากไวรัส แบคทีเรียอื่น หรือภูมิแพ้ Isoniazid ไม่มีฤทธิ์ต้านเชื้อ และไม่มีกลไกที่เกี่ยวข้อง
หลักฐานจากการทดลองทางคลินิก
| หมายเลขการทดลอง | ระยะ | สถานะ | จำนวนผู้เข้าร่วม | ผลลัพธ์หลัก |
|---|---|---|---|---|
| NCT04094012 | Phase 3 | เสร็จสิ้น | 490 | เปรียบเทียบอุบัติการณ์ปฏิกิริยาอันไม่พึงประสงค์ระดับระบบของ 3HP กับ 1HP สำหรับวัณโรคแฝง — Isoniazid เป็นส่วนประกอบของทั้งสองสูตร แต่ไม่ได้ศึกษาประสิทธิผลต่อเยื่อบุตาอักเสบโดยตรง |
หลักฐานจากวรรณกรรม
| PMID | ปี | ประเภท | วารสาร | ผลลัพธ์หลัก |
|---|---|---|---|---|
| 14253168 | 1965 | — | Am Rev Respir Dis | Isoniazid prophylaxis ลดการเกิดเยื่อบุตาอักเสบฟลิกเทนูลาร์ในกลุ่มประชากรชาวเอสกิโมในอลาสก้า — เป็นหลักฐานโดยตรงที่สุดในชุดข้อมูลนี้ |
| 5103251 | 1971 | — | Annales d'oculistique | การใช้ Isoniazid ในการรักษาวัณโรคที่ตาเฉพาะที่ |
| 1363080 | 1992 | Review | Optometry clinics | ทบทวนผลข้างเคียงทางตาจากยาหลายระบบ รวมถึงเยื่อบุตาอักเสบที่เกิดจาก isotretinoin และ sulfonamides |
| 5005929 | 1971 | Review | Annals of ophthalmology | ทบทวนฤทธิ์ของ Rifampicin (ใช้คู่กับ Isoniazid) ต่อตา |
| 33607832 | 2021 | Case report | Medicine | รายงานผู้ป่วยเด็กที่มีเยื่อบุตาและกระจกตาอักเสบฟลิกเทนูลาร์จากวัณโรคไซนัสชนิดปฐมภูมิ ตอบสนองต่อสูตรยาที่มี Isoniazid |
| 26692731 | 2015 | Case report | Middle East Afr J Ophthalmol | วัณโรคที่เยื่อบุตาในผู้ป่วยที่ไม่มีลูกตา รักษาหายด้วยสูตรยาต้านวัณโรคมาตรฐาน |
| 17133069 | 2006 | — | Cornea | M. tuberculosis แสดงอาการเป็นตาแดงเรื้อรัง รายงานกรณีวัณโรคเยื่อบุตา |
| 14089390 | 1964 | Case series | Arch Ophthalmol | วัณโรคที่เยื่อบุตาชนิดปฐมภูมิ |
| 32674602 | 2020 | Case series | Clinical Pediatrics | รายงานสาเหตุที่ไม่คาดคิดของเยื่อบุตาอักเสบในวัยรุ่น |
| 10084171 | 1999 | Case series | Rev Rhum (Engl) | Isoniazid ใช้รักษาข้ออักเสบดื้อต่อยาหลังการรักษา BCG ทางกระเพาะปัสสาวะ ซึ่งมักมีเยื่อบุตาอักเสบร่วม |
ข้อพิจารณาด้านความปลอดภัย
กรุณาดูข้อมูลความปลอดภัยในเอกสารกำกับยา
สรุปและขั้นตอนถัดไป
การตัดสินใจ: Hold
เหตุผล: หลักฐานที่มีอยู่จำกัดเฉพาะเยื่อบุตาอักเสบจากสาเหตุวัณโรค (tuberculous conjunctivitis / phlyctenular keratoconjunctivitis) ซึ่งเป็นกรณีหายากในเวชปฏิบัติทั่วไป ไม่มีการทดลองทางคลินิกที่ศึกษา Isoniazid สำหรับเยื่อบุตาอักเสบโดยตรง และกลไกการออกฤทธิ์ไม่สามารถนำไปใช้กับเยื่อบุตาอักเสบทั่วไปได้
หากต้องการดำเนินการต่อต้อง:
- ดึงข้อมูล MOA และคำเตือนฉบับสมบูรณ์จาก DrugBank (DG001, DG002)
- กำหนดขอบเขตประชากรเป้าหมายให้ชัดเจน: เยื่อบุตาอักเสบจากวัณโรคโดยเฉพาะ ไม่ใช่เยื่อบุตาอักเสบทั่วไป
- ประเมินระบาดวิทยาวัณโรคที่ตาในประเทศไทย เพื่อพิจารณาความเป็นไปได้เชิงประชากร
-
ออกแบบ Pilot study ในกลุ่มผู้ป่วยวัณโรคที่มีอาการทางตาร่วมด้วย หากต้องการขยับสู่ L3