Aripiprazole

ระดับหลักฐาน: L5

ข้อบ่งใช้ที่ทำนาย: 10 รายการ

สารบัญ

Aripiprazole
Aripiprazole: จากยาต้านโรคจิตสู่โรคอารมณ์แปรปรวนรุนแรง

## รายงานการประเมินของเภสัชกร

Aripiprazole: จากยาต้านโรคจิตสู่โรคอารมณ์แปรปรวนรุนแรง

สรุปสั้นๆ

Aripiprazole เป็นยาต้านโรคจิตกลุ่มที่สอง (atypical antipsychotic) ที่ออกฤทธิ์เป็น D2/5-HT1A partial agonist และ 5-HT2A antagonist ใช้รักษาโรคจิตเภท โรคอารมณ์สองขั้ว และได้รับอนุมัติจาก US FDA เป็นยาเสริมในการรักษาโรคซึมเศร้า (MDD) โมเดล TxGNN คาดการณ์ว่าอาจมีผลต่อ โรคอารมณ์แปรปรวนรุนแรง (Major Affective Disorder) ซึ่งครอบคลุมทั้งโรคซึมเศร้ารุนแรงและโรคอารมณ์สองขั้ว ปัจจุบันมี การทดลองทางคลินิก 50 รายการ และ วรรณกรรม 20 ฉบับ สนับสนุนแนวทางนี้อย่างหนาแน่น

ภาพรวมฉบับย่อ

รายการ	เนื้อหา
ข้อบ่งใช้เดิม	โรคจิตเภท (Schizophrenia), โรคอารมณ์สองขั้ว (Bipolar I Disorder)
ข้อบ่งใช้ใหม่ที่ทำนาย	โรคอารมณ์แปรปรวนรุนแรง (Major Affective Disorder)
คะแนนการทำนาย TxGNN	99.62%
ระดับหลักฐาน	L1 — มี ≥2 Phase 3 RCT ที่เสร็จสมบูรณ์
สถานะการวางจำหน่ายในไทย	✗ ยังไม่มีการวางจำหน่าย
จำนวนใบอนุญาต	0 รายการ
คำแนะนำในการตัดสินใจ	Proceed with Guardrails

ทำไมการคาดการณ์นี้จึงสมเหตุสมผล?

Aripiprazole ออกฤทธิ์เป็น partial agonist ที่ตัวรับ dopamine D2 และ serotonin 5-HT1A ร่วมกับเป็น antagonist ที่ตัวรับ 5-HT2A กลไกนี้ช่วยปรับสมดุลระบบ dopamine และ serotonin ในสมองโดยไม่ปิดกั้นสัญญาณอย่างสมบูรณ์ ทำให้ลดอาการโรคจิตได้โดยมีผลข้างเคียงต่อระบบเคลื่อนไหวน้อยกว่ายาต้านโรคจิตรุ่นเก่า

โรคอารมณ์แปรปรวนรุนแรง (Major Affective Disorder) ครอบคลุมทั้งโรคซึมเศร้ารุนแรง (MDD) และโรคอารมณ์สองขั้ว (Bipolar Disorder) ซึ่งมีพยาธิสรีรวิทยาเกี่ยวข้องกับการทำงานผิดปกติของระบบ monoamine โดยเฉพาะ dopamine และ serotonin ที่เป็นเป้าหมายหลักของ aripiprazole ในเชิงข้อเท็จจริง aripiprazole ได้รับการอนุมัติจาก US FDA ในปี 2007 เป็นยาเสริม (adjunctive therapy) สำหรับ MDD ที่ตอบสนองไม่เพียงพอต่อยาต้านเศร้า และได้รับการอนุมัติสำหรับ Bipolar I Disorder ทั้งในระยะ acute manic/mixed episodes และ maintenance treatment

การคาดการณ์จากโมเดล TxGNN จึงสอดคล้องอย่างยิ่งกับหลักฐานทางคลินิกที่มีอยู่แล้ว โดยเฉพาะการศึกษาขนาดใหญ่อย่าง VAST-D (n=1,522) ที่พิสูจน์ประสิทธิผลของ aripiprazole augmentation ในผู้ป่วย MDD ที่ดื้อต่อการรักษา

หลักฐานจากการทดลองทางคลินิก

หมายเลขการทดลอง	ระยะ	สถานะ	จำนวนผู้เข้าร่วม	ผลลัพธ์หลัก
NCT01421342	Phase 3	เสร็จสิ้น	1,522	VAST-D: เปรียบเทียบ aripiprazole augmentation vs bupropion augmentation vs bupropion switching ในทหารผ่านศึกที่เป็น MDD ดื้อต่อการรักษา
NCT00095745	Phase 3	เสร็จสิ้น	1,002	การศึกษาความปลอดภัย 52 สัปดาห์ของ aripiprazole เสริมในผู้ป่วย MDD ที่ตอบสนองไม่สมบูรณ์ต่อยาต้านเศร้า
NCT02046564	Phase 3	เสร็จสิ้น	412	ประสิทธิผลและความปลอดภัยของ ASC-01 (aripiprazole/sertraline) เทียบกับ sertraline เดี่ยวใน MDD
NCT01429831	Phase 4	เสร็จสิ้น	300	ประสิทธิผลของ aripiprazole augmentation ในผู้ป่วย MDD ในเวชปฏิบัติของไต้หวัน
NCT07153406	Phase 3	ยังไม่เริ่ม	220	เปรียบเทียบ esketamine nasal spray กับ aripiprazole ร่วม SSRI/SNRI ในผู้สูงอายุ MDD ดื้อต่อการรักษา
NCT00882362	Phase 3	เสร็จสิ้น	155	ความปลอดภัยและประสิทธิผลระยะยาวของ aripiprazole เสริม SSRI/SNRI ใน MDD
NCT07011693	Phase 4	ยังไม่เริ่ม	400	SMART-I: กลยุทธ์การเปลี่ยนยา/เสริมยาในวัยรุ่น MDD ที่ดื้อต่อ SSRI
NCT04234776	Phase 4	ไม่ทราบ	88	เปรียบเทียบ ketamine IM กับ escitalopram+aripiprazole ในการรักษา MDD ดื้อยาทั้งระยะเฉียบพลันและระยะรักษาระดับ
NCT01696617	Phase 4	เสร็จสิ้น	46	aripiprazole เสริมยาต้านเศร้ามาตรฐานใน MDD โดยประเมินคุณภาพชีวิตเป็นผลลัพธ์หลัก
NCT00873795	ไม่ระบุ	เสร็จสิ้น	41	เปรียบเทียบ sertraline ± aripiprazole ขนาดต่ำ (2.5 mg) ในผู้ป่วย MDD รายใหม่

หลักฐานจากวรรณกรรม

PMID	ปี	ประเภท	วารสาร	ผลลัพธ์หลัก
38669232	2024	Meta-analysis	PLoS One	Systematic review & meta-analysis ของ RCTs ประเมินประสิทธิผลและความปลอดภัยของ aripiprazole/bupropion augmentation ใน TRD/MDD
34986373	2022	Meta-analysis	J Affect Disord	Network meta-analysis เปรียบเทียบยาเสริมสำหรับ TRD โดยรวม direct/indirect comparisons
38219278	2024	Meta-analysis	Neuropsychopharmacol Rep	NMA เปรียบเทียบ brexpiprazole, aripiprazole, placebo สำหรับ MDD ในประชากรญี่ปุ่น
35510505	2023	Meta-analysis	Psychol Med	Meta-analysis ครอบคลุมของ antipsychotics ทั้ง monotherapy และ adjunctive ใน MDD
37746943	2023	Meta-analysis	Medicine	NMA เปรียบเทียบและจัดอันดับ atypical antipsychotics 4 ชนิดเป็นยาเสริมใน MDD
34167174	2021	Meta-analysis	Prim Care Companion CNS Disord	Systematic review & meta-analysis ประสิทธิผลและความทนได้ระยะยาวของ aripiprazole augmentation ใน MDD
35861202	2023	Meta-analysis	J Psychopharmacol	Systematic review & meta-analysis ของยาเสริม/ผสมสำหรับ early-stage TRD
37149344	2023	Review	Psychiatr Clin North Am	ทบทวนบทบาทของ atypical antipsychotics โดยเฉพาะ aripiprazole, brexpiprazole ใน TRD
36855876	2023	Review	Am J Psychiatry	วิเคราะห์ตำแหน่งของ antipsychotics ในภูมิทัศน์การรักษา TRD ที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว
34238049	2021	Review	J Psychopharmacol	เปรียบเทียบ antidepressant+SGA vs esketamine vs lithium ในการรักษา MDD combination

ข้อมูลการวางจำหน่ายในประเทศไทย

ปัจจุบัน Aripiprazole ยังไม่มีการขึ้นทะเบียนและวางจำหน่ายในประเทศไทย (ใบอนุญาต 0 รายการ) ตามข้อมูลจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ณ วันที่สืบค้น

หมายเหตุ: การไม่มีทะเบียนยาในไทยเป็นอุปสรรคสำคัญในการนำยามาใช้ในประเทศ หากต้องการดำเนินการต่อจำเป็นต้องมีการขึ้นทะเบียนยาหรือใช้ช่องทางการนำเข้ายาเฉพาะกรณี

ข้อพิจารณาด้านความปลอดภัย

กรุณาดูข้อมูลความปลอดภัยในเอกสารกำกับยา

หมายเหตุ: ข้อมูลคำเตือน ข้อห้ามใช้ และปฏิกิริยาระหว่างยาจาก Thai FDA ยังไม่พร้อมใช้งาน เนื่องจากยาไม่มีทะเบียนในประเทศไทย แนะนำให้อ้างอิงข้อมูลจาก US FDA Prescribing Information ซึ่งระบุ Black Box Warning เกี่ยวกับความเสี่ยงที่เพิ่มขึ้นของพฤติกรรมฆ่าตัวตายในเด็ก วัยรุ่น และผู้ใหญ่ตอนต้น รวมถึงความเสี่ยงเพิ่มขึ้นของการเสียชีวิตในผู้สูงอายุที่มีภาวะสมองเสื่อมร่วมกับอาการทางจิต

สรุปและขั้นตอนถัดไป

การตัดสินใจ: Proceed with Guardrails

เหตุผล: Aripiprazole มีหลักฐานระดับ L1 ที่แข็งแกร่งมากสำหรับ Major Affective Disorder โดยมีการทดลองทางคลินิก Phase 3 ขนาดใหญ่หลายรายการที่เสร็จสมบูรณ์ (รวมถึง VAST-D ที่มีผู้เข้าร่วม 1,522 คน) และ meta-analyses จำนวนมากที่ยืนยันประสิทธิผล ยิ่งไปกว่านั้น US FDA ได้อนุมัติข้อบ่งใช้นี้แล้วตั้งแต่ปี 2007 ซึ่งทำให้การคาดการณ์จากโมเดล TxGNN มีความน่าเชื่อถือสูง อย่างไรก็ตาม การที่ยาไม่มีทะเบียนในประเทศไทยเป็นอุปสรรคสำคัญที่ต้องแก้ไข

หากต้องการดำเนินการต่อต้อง:

ดำเนินการขึ้นทะเบียนยา Aripiprazole กับ อย. ของประเทศไทย หรือใช้ช่องทางนำเข้ายาเฉพาะกรณี
จัดทำข้อมูลความปลอดภัยฉบับภาษาไทย รวมถึงคำเตือน ข้อห้ามใช้ และปฏิกิริยาระหว่างยา
รวบรวมข้อมูลกลไกการออกฤทธิ์ (MOA) โดยละเอียดจาก DrugBank
พิจารณาข้อมูลเฉพาะประชากรไทย/เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เนื่องจากอาจมีความแตกต่างทาง pharmacogenomics (เช่น CYP2D6 polymorphisms)
จัดทำแผนการติดตามความปลอดภัยหลังการใช้ยา (pharmacovigilance plan)

⚠️ ผลการศึกษานี้เป็นผลจากแบบจำลองทางคอมพิวเตอร์ (TxGNN) ประกอบกับการทบทวนหลักฐาน มีวัตถุประสงค์เพื่อการวิจัยเท่านั้น ไม่ถือเป็นคำแนะนำทางการแพทย์ การนำยาไปใช้ในข้อบ่งใช้ใหม่ต้องผ่านการประเมินและอนุมัติจากหน่วยงานกำกับดูแลที่เกี่ยวข้อง