Bupropion
| ระดับหลักฐาน: L1 | ข้อบ่งใช้ที่ทำนาย: 10 รายการ |
สารบัญ
Bupropion: จากยาต้านเศร้าสู่การรักษาโรคสมาธิสั้น (ADHD)
สรุปสั้นๆ
Bupropion เป็นยากลุ่ม Norepinephrine-Dopamine Reuptake Inhibitor (NDRI) ที่เดิมใช้รักษาโรคซึมเศร้าและช่วยเลิกบุหรี่ในต่างประเทศ แต่ยังไม่ได้รับการขึ้นทะเบียนในประเทศไทย โมเดล TxGNN คาดการณ์ว่ายานี้อาจมีประสิทธิภาพในการรักษา โรคสมาธิสั้น (Attention Deficit-Hyperactivity Disorder; ADHD) ปัจจุบันมี การทดลองทางคลินิก 8 รายการ และ วรรณกรรม 19 ฉบับ สนับสนุนแนวทางนี้ รวมถึง Phase 3 RCT ที่เสร็จสมบูรณ์และ Cochrane Systematic Review ที่ประเมิน Bupropion ใน ADHD โดยตรง
ภาพรวมฉบับย่อ
| รายการ | เนื้อหา |
|---|---|
| ข้อบ่งใช้เดิม | โรคซึมเศร้า, ช่วยเลิกบุหรี่ |
| ข้อบ่งใช้ใหม่ที่ทำนาย | โรคสมาธิสั้น (Attention Deficit-Hyperactivity Disorder; ADHD) |
| คะแนนการทำนาย TxGNN | 99.99% |
| ระดับหลักฐาน | L1 |
| สถานะการวางจำหน่ายในไทย | ✗ ยังไม่ได้วางจำหน่าย |
| จำนวนใบอนุญาต | 0 รายการ |
| คำแนะนำในการตัดสินใจ | Proceed with Guardrails |
ทำไมการคาดการณ์นี้จึงสมเหตุสมผล?
Bupropion ออกฤทธิ์เป็น Norepinephrine-Dopamine Reuptake Inhibitor (NDRI) โดยยับยั้งตัวขนส่ง DAT (Dopamine Transporter) และ NET (Norepinephrine Transporter) ส่งผลให้ระดับโดพามีนและนอร์อิพิเนฟรินในช่องไซแนปส์ของ Prefrontal Cortex (PFC) เพิ่มสูงขึ้น กลไกนี้ตรงกับข้อบกพร่องหลักของ ADHD ซึ่งเกี่ยวข้องกับความบกพร่องของ dopaminergic และ noradrenergic signaling ในวงจรประสาทส่วนหน้า อันส่งผลต่อการควบคุมความสนใจ การยับยั้งแรงกระตุ้น และ Executive Function
ยากระตุ้นประสาทแนวแรก (methylphenidate, amphetamines) ออกฤทธิ์ผ่านกลไกเดียวกันบนระบบ catecholamine ทำให้ Bupropion มีฐานทางชีวเคมีที่ทับซ้อนกันอย่างมีนัยสำคัญ และเป็นทางเลือกที่มีเหตุผลทางเภสัชวิทยาสำหรับผู้ป่วยที่ไม่ตอบสนองหรือทนต่อยากระตุ้นไม่ได้ ซึ่งพบได้ประมาณ 20–30% ของผู้ป่วย ADHD
หลักฐานเชิงคลินิกยืนยันความสมเหตุสมผลนี้อย่างชัดเจน: มี Phase 3 Randomized Controlled Trial ที่เสร็จสมบูรณ์ (NCT00048360) และ Cochrane Systematic Review (PMID 28965364) ที่ประเมินการใช้ Bupropion ใน ADHD โดยตรง ร่วมกับ Network Meta-Analysis หลายฉบับที่จัดให้ Bupropion เป็นหนึ่งในยาทางเลือกที่มีประสิทธิภาพ
หลักฐานจากการทดลองทางคลินิก
| หมายเลขการทดลอง | ระยะ | สถานะ | จำนวนผู้เข้าร่วม | ผลลัพธ์หลัก |
|---|---|---|---|---|
| NCT00048360 | Phase 3 | เสร็จสิ้น | 162 | RCT แบบ multicenter, double-blind, placebo-controlled 8 สัปดาห์ ประเมินประสิทธิภาพและความปลอดภัยของ Bupropion XR ขนาด 300–450 mg/วัน ในผู้ใหญ่ที่เป็น ADHD — หลักฐาน L1 หลักของการทำนายนี้ |
| NCT00936299 | Phase 4 | เสร็จสิ้น | 105 | ประเมินความปลอดภัยและประสิทธิภาพของ Bupropion ในวัยรุ่นที่เป็น ADHD ร่วมกับ Substance Use Disorder (SUD) — ครอบคลุมกลุ่มประชากรที่มักถูกตัดออกจากการศึกษา |
| NCT01270555 | — | เสร็จสิ้น | 32 | Open-label study ประเมินประสิทธิภาพและความทนต่อยาของ Bupropion SR ในผู้ใหญ่ที่เป็น ADHD ร่วมกับประวัติการใช้สารเสพติด |
| NCT00061087 | Phase 2/3 | เสร็จสิ้น | 115 | รักษา ADHD ในผู้ใหญ่ที่อยู่ระหว่างรับการบำบัดด้วย Methadone — ผู้ป่วย ADHD ที่มีโรคร่วมสารเสพติด |
| NCT00000268 | — | เสร็จสิ้น | 32 | ประเมินความเชื่อมโยงระหว่างการติดโคเคนและ ADHD โดยตรง ให้หลักฐานสนับสนุนกลไกและประสิทธิผลในประชากร ADHD ที่มีโรคร่วม |
หลักฐานจากวรรณกรรม
| PMID | ปี | ประเภท | วารสาร | ผลลัพธ์หลัก |
|---|---|---|---|---|
| 30097390 | 2018 | Meta-analysis | The Lancet Psychiatry | Network meta-analysis เปรียบเทียบยารักษา ADHD ในเด็ก วัยรุ่น และผู้ใหญ่ พบว่า Bupropion มีประสิทธิภาพแต่ต่ำกว่ายากระตุ้น เหมาะเป็นยาทางเลือกที่สอง |
| 33085721 | 2020 | Meta-analysis | PLoS One | Systematic review + NMA ประเมิน pharmacological treatments ในผู้ใหญ่ที่เป็น ADHD ครอบคลุมทั้งผลดีและความปลอดภัย |
| 28965364 | 2017 | Systematic Review | Cochrane Database | Cochrane Review สรุปหลักฐานการใช้ Bupropion รักษา ADHD ในผู้ใหญ่โดยเฉพาะ — เป็น reference หลักด้านประสิทธิภาพ |
| 38950507 | 2024 | Meta-analysis | Journal of Psychiatric Research | Bayesian NMA ประเมินประสิทธิภาพและความปลอดภัยของ monoamine reuptake inhibitors รวมถึง Bupropion ใน ADHD |
| 40203844 | 2025 | Cohort | The Lancet Psychiatry | NMA เปรียบเทียบความปลอดภัยด้านหัวใจและหลอดเลือด (hemodynamics, ECG) ของยารักษา ADHD ในทุกช่วงอายุ |
| 27813651 | 2017 | Systematic Review | J Child Adolesc Psychopharmacol | Systematic review การใช้ Bupropion รักษา ADHD ในเด็กและวัยรุ่น รายงานผลลัพธ์เชิงบวกในกลุ่มที่ไม่ตอบสนองต่อยากระตุ้น |
| 37405312 | 2023 | Review | Health Psychology Research | สรุปกลไก pharmacokinetics และ pharmacodynamics ของ Bupropion ต่อโรคซึมเศร้า ADHD และการเลิกบุหรี่ พร้อมวิเคราะห์ปฏิกิริยาระหว่างยา |
| 38915262 | 2024 | Review | Expert Review of Neurotherapeutics | ทบทวน nonstimulant medications สำหรับผู้ใหญ่ที่เป็น ADHD รวมถึง Bupropion ในฐานะทางเลือกเมื่อยากระตุ้นไม่เหมาะสม |
| 20051220 | 2010 | Meta-analysis | The Journal of Clinical Psychiatry | Meta-analysis เปรียบเทียบ effect size ของยารักษา adult ADHD พบ Bupropion มี effect size ในระดับปานกลาง |
| 26601963 | 2016 | Review | Current Pharmaceutical Design | ทบทวน psychopharmacology ของ ADHD ระบุ Bupropion เป็นยาทางเลือกที่ใช้บ่อย พร้อมอธิบายกลไก dopamine/norepinephrine |
ข้อพิจารณาด้านความปลอดภัย
กรุณาดูข้อมูลความปลอดภัยในเอกสารกำกับยา
สรุปและขั้นตอนถัดไป
การตัดสินใจ: Proceed with Guardrails
เหตุผล: มีหลักฐาน Phase 3 RCT ที่เสร็จสมบูรณ์และ Cochrane Systematic Review รองรับการใช้ Bupropion ใน ADHD โดยตรง กลไก NDRI มีความสอดคล้องสูงกับ pathophysiology ของ ADHD และมี Network Meta-Analysis หลายฉบับยืนยันประสิทธิภาพ ทำให้ระดับหลักฐานอยู่ที่ L1
หากต้องการดำเนินการต่อต้อง:
- ตรวจสอบเส้นทางการขอขึ้นทะเบียนและนำเข้า Bupropion ในประเทศไทย (ปัจจุบันยังไม่มีใบอนุญาต)
- รวบรวมข้อมูลความปลอดภัยครบถ้วน ได้แก่ คำเตือน ข้อห้ามใช้ และปฏิกิริยาระหว่างยา จากเอกสารกำกับยาสากล
- ประเมินความเสี่ยงด้านชัก (seizure) ซึ่งเป็นผลข้างเคียงที่ขึ้นกับขนาดยาและเป็นข้อควรระวังสำคัญ
-
กำหนดโปรโตคอลติดตามผลในกลุ่มประชากรเฉพาะ เช่น เด็ก ผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ และผู้ที่มีโรคร่วมทางจิตเวช