Celecoxib
| ระดับหลักฐาน: L1 | ข้อบ่งใช้ที่ทำนาย: 10 รายการ |
สารบัญ
The txgnn-pipeline skill covers pipeline operations; this task is a report generation task with format already fully specified in the system prompt. Proceeding with the report.
Celecoxib: จากยาต้านการอักเสบ สู่โรคกระดูกสันหลังอักเสบ (Inflammatory Spondylopathy)
สรุปสั้นๆ
Celecoxib เป็นยาต้านการอักเสบชนิดเลือกยับยั้ง COX-2 (COX-2 Selective Inhibitor) ที่ได้รับการอนุมัติในหลายประเทศสำหรับโรคข้อเสื่อม โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ และโรคกระดูกสันหลังอักเสบชนิดแข็ง แต่ปัจจุบันยังไม่ขึ้นทะเบียนในประเทศไทย โมเดล TxGNN คาดการณ์ว่ามีศักยภาพสูงในการรักษา โรคกระดูกสันหลังอักเสบ (Inflammatory Spondylopathy) ครอบคลุม Ankylosing Spondylitis และ Axial Spondyloarthritis ด้วยคะแนนความเชื่อมั่น 99.80% ปัจจุบันมี การทดลองทางคลินิก 19 รายการ และ วรรณกรรม 20 ฉบับ สนับสนุนแนวทางนี้ รวมถึงการทดลอง Phase 3 ที่เสร็จสิ้นแล้วซึ่งประเมิน celecoxib โดยตรงในผู้ป่วย AS
ภาพรวมฉบับย่อ
| รายการ | เนื้อหา |
|---|---|
| ข้อบ่งใช้เดิม | โรคข้อเสื่อม โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ และโรคกระดูกสันหลังอักเสบชนิดแข็ง (อ้างอิงการอนุมัติสากล เช่น FDA/EMA) |
| ข้อบ่งใช้ใหม่ที่ทำนาย | โรคกระดูกสันหลังอักเสบ (Inflammatory Spondylopathy) |
| คะแนนการทำนาย TxGNN | 99.80% |
| ระดับหลักฐาน | L1 |
| สถานะการวางจำหน่ายในไทย | ✗ ยังไม่ขึ้นทะเบียน |
| จำนวนใบอนุญาต | 0 รายการ |
| คำแนะนำในการตัดสินใจ | Proceed with Guardrails |
ทำไมการคาดการณ์นี้จึงสมเหตุสมผล?
Celecoxib ออกฤทธิ์โดยยับยั้งเอนไซม์ Cyclooxygenase-2 (COX-2) อย่างเลือกเฟ้นโดยไม่รบกวน COX-1 ส่งผลให้ลดการสังเคราะห์ Prostaglandin E2 (PGE2) ในบริเวณอักเสบได้อย่างมีประสิทธิภาพ ขณะที่มีผลข้างเคียงต่อระบบทางเดินอาหารน้อยกว่า NSAIDs แบบไม่เลือก กลไกนี้พิสูจน์แล้วในการรักษาโรคข้ออักเสบหลายชนิด และถือเป็นพื้นฐานเภสัชวิทยาที่แข็งแกร่งสำหรับการขยายข้อบ่งใช้ในโรคอักเสบของระบบโครงสร้าง
โรคกระดูกสันหลังอักเสบ (Inflammatory Spondylopathy) โดยเฉพาะ Ankylosing Spondylitis (AS) และ Axial Spondyloarthritis (axSpA) เป็นโรคอักเสบเรื้อรังที่มีการแสดงออกของ COX-2 สูงในบริเวณข้อ sacroiliac และเอ็นยึดกระดูกสันหลัง NSAIDs รวมถึง celecoxib ถูกใช้เป็นยาหลักในแนวทางการรักษาระดับแรกเพื่อบรรเทาอาการปวดและอาการตึงยามเช้า ซึ่งสอดคล้องกับการอนุมัติในหลายประเทศ เช่น สหรัฐฯ สหภาพยุโรป และญี่ปุ่น
สิ่งที่ทำให้การคาดการณ์นี้โดดเด่นกว่าการบรรเทาอาการทั่วไป คือหลักฐานที่ชี้ว่า celecoxib อาจยับยั้งการสร้างกระดูกใหม่ผิดปกติ (syndesmophytes) ใน AS ผ่านการยับยั้ง Wnt และ BMP signaling โดยมีการศึกษาเปรียบเทียบพบว่า celecoxib (COX-2 selective) แสดงคุณสมบัตินี้ ในขณะที่ diclofenac (non-selective NSAID) ไม่แสดงผลดังกล่าว เปิดโอกาสให้ celecoxib มีบทบาทปรับเปลี่ยนโรค (disease-modifying) ซึ่งอยู่ระหว่างการพิสูจน์ในการทดลองเพิ่มเติม
หลักฐานจากการทดลองทางคลินิก
| หมายเลขการทดลอง | ระยะ | สถานะ | จำนวนผู้เข้าร่วม | ผลลัพธ์หลัก |
|---|---|---|---|---|
| NCT00762463 | Phase 3 | เสร็จสิ้น | 240 | ทดสอบ celecoxib 200mg/วัน เทียบ diclofenac SR 75mg/วัน ในผู้ป่วย AS ชาวจีน 6 สัปดาห์ พร้อมระยะต่อเนื่อง celecoxib 400mg หรือรักษาแบบเดิม |
| NCT00648141 | Phase 3 | เสร็จสิ้น | 458 | เปรียบเทียบความปลอดภัยและประสิทธิผลของ celecoxib ครั้งเดียว/สองครั้งต่อวัน กับ diclofenac ในผู้ป่วย AS 12 สัปดาห์ |
| NCT02528201 | Phase 4 | เสร็จสิ้น | 330 | ยืนยันผลการศึกษา 6 สัปดาห์โดยทดสอบ celecoxib 200/400mg/วัน เทียบ diclofenac 3 ครั้ง/วัน ในผู้ป่วย AS 12 สัปดาห์ |
| NCT01934933 | Phase 4 | เสร็จสิ้น | 150 | ทดลองสุ่มหลายศูนย์แบบเปิด: celecoxib 200mg สองครั้ง/วัน vs etanercept 50mg/สัปดาห์ vs ร่วมกัน ในผู้ป่วย active AS 54 สัปดาห์ ประเมิน MRI SPARCC score |
| NCT02758782 | Phase 4 | เสร็จสิ้น | 156 | ทดสอบว่าการเพิ่ม NSAIDs (celecoxib) ร่วมกับ golimumab ลดการลุกลามเชิงโครงสร้างในกระดูกสันหลังได้ดีกว่า golimumab เดี่ยวหรือไม่ ติดตาม 2 ปี |
| NCT02355236 | Phase 4 | ไม่ทราบ | 106 | ทดลองสุ่มสองตาบอดสองเลียนแบบ: Naxozol (naproxen+esomeprazole) เทียบ celecoxib ในผู้ป่วย OA/AS ด้านการปกป้องทางเดินอาหารและบรรเทาอาการปวด |
| NCT01572675 | N/A | เสร็จสิ้น | 547 | ศึกษาเภสัชวิทยาระบาดวิทยาในฝรั่งเศส เปรียบเทียบการใช้งานจริงของ etoricoxib และ celecoxib (COX-2 inhibitors) ในสภาวะทางคลินิก |
| NCT04115098 | Phase 2 | สิ้นสุดก่อนกำหนด | 42 | เปรียบเทียบ COX-2 selective กับ non-selective COX inhibitors ด้านประสิทธิผลและคุณภาพชีวิตในผู้ป่วย AxSpA แบบ N-of-1 trials |
| NCT03190603 | Phase 4 | เสร็จสิ้น | 12 | ประเมินผลของ NSAIDs ต่อรอยโรคอักเสบใน axial SpA ผ่าน MRI เพื่อวัดการลดการอักเสบในระดับโครงสร้าง |
| NCT03473665 | Phase 4 | สิ้นสุดก่อนกำหนด | 9 | ทดลองสุ่มสองตาบอด 6 สัปดาห์: เปรียบเทียบ NSAIDs 4 ชนิดในผู้ป่วย axial spondyloarthritis ด้านคะแนนความปวดสัปดาห์ที่ 4 และ 6 |
หลักฐานจากวรรณกรรม
| PMID | ปี | ประเภท | วารสาร | ผลลัพธ์หลัก |
|---|---|---|---|---|
| 36800138 | 2023 | RCT | Clinical Rheumatology | Imrecoxib และ celecoxib ส่งผลต่อการอักเสบข้อ sacroiliac ใน axSpA โดยปรับสมดุลเมตาบอลิซึมกระดูกและกระบวนการสร้างหลอดเลือดใหม่ |
| 28626213 | 2017 | RCT | Medical Science Monitor | Imrecoxib และ celecoxib 200mg สองครั้ง/วัน มีประสิทธิผลใน axSpA (n=60, ติดตาม 12 สัปดาห์) และส่งผลต่อระดับ DKK-1 ในซีรั่มซึ่งเกี่ยวข้องกับ Wnt signaling |
| 38832489 | 2024 | RCT | Scandinavian Journal of Rheumatology | iguratimod ร่วมกับ celecoxib มีประสิทธิผลและปลอดภัยใน active axSpA การทดลองสุ่มสองตาบอดมีกลุ่มควบคุมด้วยยาหลอก |
| 38228361 | 2024 | RCT (CONSUL) | Annals of the Rheumatic Diseases | การเพิ่ม celecoxib เข้ากับ golimumab ไม่ได้ลดการลุกลามทางรังสีกระดูกสันหลังเมื่อเทียบ golimumab เดี่ยวใน r-axSpA ติดตาม 2 ปี (CONSUL trial) |
| 40028763 | 2025 | Cohort | Scandinavian Journal of Rheumatology | เปรียบเทียบความเสี่ยง CVD และ GIB ระหว่าง celecoxib กับ nsNSAIDs ในผู้ป่วย AS ระดับชาติ พบว่าความเสี่ยงใกล้เคียงกัน |
| 39315555 | 2024 | Cohort | Reumatismo | ผู้ป่วย AS ที่รับ NSAIDs ต่อเนื่องระยะยาวมีการเปลี่ยนแปลงการทำงานของตับ (AST, ALT) และไต (creatinine) ที่ต้องเฝ้าระวัง |
| 25623277 | 2015 | Cohort | Arthritis Care & Research | เปรียบเทียบความปลอดภัยด้าน GI, CVD และไตของ etoricoxib, celecoxib และ nsNSAIDs ในผู้ป่วย AS/SpA จากฐานข้อมูลประชากรชาวสวีเดน |
| 39757202 | 2025 | Review | BMB Reports | Celecoxib เป็น NSAID เดียวที่พิสูจน์ว่ายับยั้งการลุกลามของกระดูก (bone progression) ใน SpA โดยอาจมีกลไกอิสระจาก COX inhibition |
| 40911151 | 2025 | Systematic Review | Drugs | การสังเคราะห์หลักฐานอย่างเป็นระบบ (umbrella review) ด้านความปลอดภัยของ celecoxib ในผู้ป่วยโรคระบบกล้ามเนื้อและกระดูกเรื้อรัง |
| 22141388 | 2011 | Review | Drugs | บทวิจารณ์ครอบคลุมการใช้ celecoxib รักษา OA, RA และ AS ในผู้ใหญ่ ยืนยันประสิทธิผลและความปลอดภัยเมื่อเทียบ nsNSAIDs |
ข้อพิจารณาด้านความปลอดภัย
กรุณาดูข้อมูลความปลอดภัยในเอกสารกำกับยา
สรุปและขั้นตอนถัดไป
การตัดสินใจ: Proceed with Guardrails
เหตุผล: มีการทดลองทางคลินิก Phase 3 ที่เสร็จสิ้นหลายรายการยืนยันประสิทธิผลของ celecoxib ใน AS/axSpA โดยตรง และมีหลักฐานเบื้องต้นของคุณสมบัติปรับเปลี่ยนโรค (disease-modifying) ผ่านการยับยั้ง bone progression อย่างไรก็ตาม ยาปัจจุบันยังไม่ขึ้นทะเบียนในประเทศไทยและยังขาดข้อมูลความปลอดภัยจาก TFDA รวมถึงข้อมูลเฉพาะในประชากรไทย
หากต้องการดำเนินการต่อต้อง:
- ยื่นขอขึ้นทะเบียนยากับ อย. (TFDA) พร้อมหลักฐานสนับสนุนจากการอนุมัติสากล (FDA, EMA, PMDA)
- ดาวน์โหลดและวิเคราะห์เอกสารกำกับยา (Prescribing Information/Package Insert) เพื่อรวบรวมคำเตือนหลัก ข้อห้ามใช้ และปฏิกิริยาระหว่างยา
- รวบรวมข้อมูลกลไกการออกฤทธิ์โดยละเอียด (MOA) จาก DrugBank API (DB00482)
-
ออกแบบแผนติดตามความปลอดภัยระยะยาว โดยเน้นความเสี่ยง CVD และ GIB ในผู้ป่วยที่ต้องรับยาต่อเนื่อง