Levetiracetam
| ระดับหลักฐาน: L3 | ข้อบ่งใช้ที่ทำนาย: 10 รายการ |
สารบัญ
- Levetiracetam
- Levetiracetam: จากโรคลมชักชนิดชักบางส่วนสู่โรคลมชักจากสิ่งกระตุ้นทางสายตา (Visual Epilepsy)
Levetiracetam: จากโรคลมชักชนิดชักบางส่วนสู่โรคลมชักจากสิ่งกระตุ้นทางสายตา (Visual Epilepsy)
สรุปสั้นๆ
Levetiracetam (Keppra®) เป็นยากันชักรุ่นที่สองที่ได้รับการอนุมัติทั่วโลกสำหรับการรักษาโรคลมชักชนิดชักบางส่วน (partial-onset seizures) ชักกระตุกกล้ามเนื้อในวัยรุ่น (myoclonic seizures) และชักทั่วตัวชนิดเกร็งกระตุก (generalized tonic-clonic seizures) อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีการจดทะเบียนในประเทศไทย โมเดล TxGNN คาดการณ์ว่าอาจมีผลต่อ Visual Epilepsy (โรคลมชักจากสิ่งกระตุ้นทางสายตา) ซึ่งเป็นโรคลมชักชนิดรีเฟล็กซ์ที่เกิดจากการกระตุ้นด้วยแสงหรือรูปแบบภาพ ปัจจุบันมี การทดลองทางคลินิก 9 รายการ และ วรรณกรรม 20 ฉบับ ที่เกี่ยวข้องกับการใช้ Levetiracetam ในกลุ่มโรคลมชักที่ครอบคลุม สนับสนุนแนวทางนี้ในเชิงกว้าง
ภาพรวมฉบับย่อ
| รายการ | เนื้อหา |
|---|---|
| ข้อบ่งใช้เดิม | โรคลมชักชนิดชักบางส่วน, ชักกระตุกกล้ามเนื้อใน JME, ชักทั่วตัวชนิดเกร็งกระตุก (สถานะการอนุมัติระดับโลก) |
| ข้อบ่งใช้ใหม่ที่ทำนาย | Visual Epilepsy (โรคลมชักจากสิ่งกระตุ้นทางสายตา) |
| คะแนนการทำนาย TxGNN | 99.98% |
| ระดับหลักฐาน | L3 |
| สถานะการวางจำหน่ายในไทย | ✗ ยังไม่จดทะเบียนในประเทศไทย |
| จำนวนใบอนุญาต | 0 รายการ |
| คำแนะนำในการตัดสินใจ | Hold |
ทำไมการคาดการณ์นี้จึงสมเหตุสมผล?
จากหลักฐานในวรรณกรรม Levetiracetam ออกฤทธิ์โดยจับกับ Synaptic Vesicle Protein 2A (SV2A) ซึ่งเป็นโปรตีนที่ทำหน้าที่ควบคุมการปล่อยสารสื่อประสาทจากถุงซินแนปส์ก่อนเซลล์ประสาท กลไกนี้แตกต่างจากยากันชักแบบดั้งเดิมโดยสิ้นเชิง ทำให้มีฤทธิ์ครอบคลุมโรคลมชักได้หลายประเภท ทั้งนี้ ข้อมูล MOA จากฐานข้อมูลไทย FDA ยังอยู่ระหว่างการรวบรวม
Visual Epilepsy จัดอยู่ในกลุ่ม Reflex Epilepsy ที่ชักเกิดขึ้นเมื่อสมองตอบสนองผิดปกติต่อสิ่งกระตุ้นทางสายตา เช่น แสงกะพริบ (photosensitive epilepsy) หรือรูปแบบภาพที่ซับซ้อน ความเชื่อมโยงกับข้อบ่งใช้เดิมมีหลายมิติ ได้แก่ ทั้ง Juvenile Myoclonic Epilepsy (JME) และ photosensitive epilepsy ต่างมีพื้นฐานทางสรีรวิทยาร่วมกันในด้านความไวเกินของวงจรประสาท (neuronal hyperexcitability) Levetiracetam ได้รับการยืนยันแล้วว่ามีฤทธิ์ลด photosensitivity ในผู้ป่วย IGE ผ่านกลไก SV2A
เนื่องจาก SV2A พบได้ทั่วสมองรวมถึง visual cortex และวงจรประสาทที่เกี่ยวข้องกับการประมวลผลภาพ การยับยั้งการปล่อยสารสื่อประสาทที่มากเกินไปจากกลไกนี้จึงเป็นพื้นฐานที่สมเหตุสมผลสำหรับการนำ Levetiracetam มาใช้ใน Visual Epilepsy วรรณกรรมปัจจุบันระบุว่า Levetiracetam ถูกใช้จริงในทางคลินิกสำหรับ reflex epilepsies หลายชนิด แม้จะยังไม่มีการทดลองที่ออกแบบเฉพาะสำหรับ visual epilepsy โดยตรงก็ตาม
หลักฐานจากการทดลองทางคลินิก
| หมายเลขการทดลอง | ระยะ | สถานะ | จำนวนผู้เข้าร่วม | ผลลัพธ์หลัก |
|---|---|---|---|---|
| NCT04559529 | Phase 2 | เสร็จสิ้น | 62 | ทดสอบ LEV ลด hippocampal hyperactivity ในผู้ป่วย psychosis โดยประเมินด้วย visual scene processing task และ arterial spin labeling |
| NCT00855738 | Phase 4 | เสร็จสิ้น | 111 | ประเมินประสิทธิผลของ LEV และยากันชักรุ่นใหม่อื่นๆ เป็น bitherapy แรกในผู้ป่วย focal epilepsy ในเวชปฏิบัติประจำวัน |
| NCT00105040 | Phase 2 | เสร็จสิ้น | 87 | ประเมินผลต่อการรับรู้และระบบประสาทจิตวิทยาของ LEV เป็นยาเสริมในเด็กอายุ 4–16 ปีที่มี refractory partial onset seizures |
| NCT00203216 | N/A | เสร็จสิ้น | 31 | ประเมินประสิทธิผลและความปลอดภัยของ LEV ในการป้องกัน migraine รวมถึง migraine with aura (มีอาการทางสายตา) |
| NCT04573803 | Phase 3 | ยังไม่เริ่ม | 1,649 | เปรียบเทียบระยะเวลาการให้ LEV กับ phenytoin ในการป้องกันชักหลังการบาดเจ็บที่สมอง (TBI) |
| NCT07336992 | Phase 3 | ยังไม่เริ่ม | 580 | ประเมิน LEV prophylaxis เพื่อลดความเสี่ยงชักและปรับปรุงผลลัพธ์ทางระบบประสาทในระยะเฉียบพลันของ intracerebral haemorrhage |
| NCT03107507 | Phase 4 | ไม่ทราบ | 40 | ประสิทธิผลของ LEV ในการควบคุมชักในทารกแรกเกิด เปรียบเทียบกับ phenobarbital |
| NCT04833907 | Phase 1/2 | รับสมัครตามคำเชิญ | 24 | Gene therapy ชนิดเดียวสำหรับ Canavan Disease โดยมี LEV เป็นยาเสริมควบคุมชัก |
| NCT04277936 | Phase 2 | ยุติ | 1 | ทดสอบ LEV ลด hippocampal hyperactivity ผ่าน visual scene task และ ASL (ยุติก่อนกำหนดเนื่องจาก COVID-19) |
หลักฐานจากวรรณกรรม
| PMID | ปี | ประเภท | วารสาร | ผลลัพธ์หลัก |
|---|---|---|---|---|
| 16302877 | 2005 | Review | Epilepsia | ทบทวน photosensitivity ใน idiopathic generalized epilepsies ครอบคลุมกลไก ประเภทชัก และการตอบสนองต่อ LEV ซึ่งตรงกับ visual epilepsy โดยตรง |
| 21936590 | 2011 | Review | CNS Drugs | ทบทวนการอนุมัติ LEV ทั่วโลก ครอบคลุม partial-onset, myoclonic และ GTC seizures รวมถึงหลักฐานฤทธิ์ต้าน photosensitivity |
| 40450767 | 2025 | Systematic Review + Meta-analysis | Epilepsy & Behavior | Meta-analysis เปรียบเทียบ LEV กับยากันชักอื่นสำหรับ myoclonic seizures ใน idiopathic generalized epilepsy (IGE) |
| 37378757 | 2023 | Systematic Review | Journal of Neurology | Network meta-analysis ครอบคลุมยากันชักทั้ง monotherapy และ adjunctive therapy ใน IGE และกลุ่มโรคที่เกี่ยวข้อง |
| 35963261 | 2022 | Phase 3 RCT | The Lancet. Neurology | PEACH trial: Phase 3 RCT ประเมิน LEV prophylaxis ในระยะเฉียบพลันของ intracerebral haemorrhage (n=พบชักใน 30% ของผู้ป่วย) |
| 34286461 | 2022 | Systematic Review + Meta-analysis | Neurocritical Care | ทบทวนประสิทธิผล ขนาดยาที่เหมาะสม และผลข้างเคียงของ LEV ในการป้องกันชักหลาย indications (ICH, TBI, SAH, neurosurgery) |
| 32385134 | 2020 | RCT | Pediatrics | RCT เปรียบเทียบ LEV กับ phenobarbital สำหรับชักในทารกแรกเกิด ประเมินประสิทธิผลและความปลอดภัย |
| 38678766 | 2024 | RCT | Seizure | RCT เปรียบเทียบ LEV กับ phenytoin สำหรับ acute symptomatic seizures ในเด็กที่มี acute encephalitis syndrome |
| 36209676 | 2022 | Systematic Review | Seizure | Systematic review และ network meta-analysis เปรียบเทียบประสิทธิผลของยาหลายชนิดสำหรับ benzodiazepine-resistant SE ในเด็กและผู้ใหญ่ |
| 34260837 | 2021 | Review | N Engl J Med | ทบทวนการจัดการชักครั้งแรกในผู้ใหญ่ ครอบคลุม LEV เป็นตัวเลือกการรักษาที่สำคัญในปัจจุบัน |
ข้อพิจารณาด้านความปลอดภัย
กรุณาดูข้อมูลความปลอดภัยในเอกสารกำกับยา (เช่น USPI หรือ SmPC จาก EMA) เนื่องจากยังไม่มีข้อมูลจาก Thai FDA โดยตรง
สรุปและขั้นตอนถัดไป
การตัดสินใจ: Hold
เหตุผล: Levetiracetam ยังไม่มีทะเบียนในประเทศไทย (0 ใบอนุมัติ) และยังขาดข้อมูลสำคัญสองรายการที่เป็น Blocking gaps ได้แก่ ข้อมูลคำเตือนและข้อห้ามใช้จาก Thai FDA รวมถึงข้อมูลกลไกการออกฤทธิ์ (MOA) จาก DrugBank นอกจากนี้ ยังไม่มีการทดลองทางคลินิกที่ออกแบบเฉพาะสำหรับ visual epilepsy โดยตรง หลักฐานที่มีเป็นการอนุมานจากกลุ่มโรคลมชักที่เกี่ยวข้อง
หากต้องการดำเนินการต่อต้อง:
- ดาวน์โหลดและวิเคราะห์คำเตือน (Warnings) และข้อห้ามใช้ (Contraindications) จากเอกสารกำกับยาของผู้ผลิต (เช่น Keppra® USPI หรือ SmPC จาก EMA)
- สืบค้น MOA โดยละเอียดจาก DrugBank API (DrugBank ID: DB01202)
- ตรวจสอบช่องทางการนำเข้ายาแบบพิเศษ (Special Access Scheme) ผ่าน อย. ประเทศไทย เนื่องจากยาไม่มีทะเบียนในปัจจุบัน
-
พิจารณาทำ Observational study หรือรวบรวม case series เฉพาะสำหรับ visual epilepsy ในบริบทผู้ป่วยไทย