Metoclopramide
| ระดับหลักฐาน: L3 | ข้อบ่งใช้ที่ทำนาย: 10 รายการ |
สารบัญ
Metoclopramide: จากยาต้านอาเจียนสู่แผลในกระเพาะอาหาร
สรุปสั้นๆ
Metoclopramide เป็นยากลุ่มโปรไคเนติก (prokinetic) และต้านอาเจียน ที่ออกฤทธิ์ผ่านการต้านตัวรับโดพามีน D2 และกระตุ้นตัวรับ 5-HT4 เพื่อเร่งการระบายกระเพาะอาหารและลดคลื่นไส้อาเจียน โมเดล TxGNN คาดการณ์ว่าอาจมีศักยภาพในการรักษา แผลในกระเพาะอาหาร (Gastric Ulcer) ปัจจุบันมี การทดลองทางคลินิก 2 รายการ และ วรรณกรรม 20 ฉบับ ที่เกี่ยวข้อง อย่างไรก็ตามหลักฐานส่วนใหญ่มาจากการศึกษาในสัตว์ทดลองและบทความทบทวนจากยุค 1970–1990 ยังขาดการทดลองทางคลินิกในมนุษย์ที่ออกแบบมาเฉพาะสำหรับข้อบ่งใช้นี้
ภาพรวมฉบับย่อ
| รายการ | เนื้อหา |
|---|---|
| ข้อบ่งใช้เดิม | ยาต้านอาเจียน / ส่งเสริมการเคลื่อนไหวระบบทางเดินอาหาร |
| ข้อบ่งใช้ใหม่ที่ทำนาย | แผลในกระเพาะอาหาร (Gastric Ulcer) |
| คะแนนการทำนาย TxGNN | 99.93% |
| ระดับหลักฐาน | L3 |
| สถานะการวางจำหน่ายในไทย | ✗ ยังไม่ได้วางจำหน่ายในประเทศไทย |
| จำนวนใบอนุญาต | 0 รายการ |
| คำแนะนำในการตัดสินใจ | Hold |
ทำไมการคาดการณ์นี้จึงสมเหตุสมผล?
ปัจจุบันยังขาดข้อมูลกลไกการออกฤทธิ์โดยละเอียดจากฐานข้อมูล DrugBank อย่างไรก็ตาม จากวรรณกรรมทราบว่า Metoclopramide ต้านตัวรับ D2 ที่ chemoreceptor trigger zone และในทางเดินอาหาร ร่วมกับกระตุ้น 5-HT4 เพื่อเพิ่มการหลั่ง acetylcholine ในระบบประสาทลำไส้ ผลลัพธ์รวมคือการเร่งการระบายกระเพาะ เพิ่มความตึงของหูรูดหลอดอาหารส่วนล่าง และลดการไหลย้อนของน้ำดีผ่านไพโลรัส
การเชื่อมโยงกับแผลในกระเพาะอาหารอยู่ที่การลดระยะเวลาที่กรดและน้ำดีสัมผัสกับเยื่อบุแผล ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญในการดำเนินของโรค การศึกษาในสัตว์ทดลองได้พิสูจน์โดยตรงแล้วว่า Metoclopramide มีฤทธิ์ปกป้องเยื่อบุกระเพาะในแบบจำลอง aspirin-induced ulcer และ pylorus-ligated ulcer เทียบเคียงกับ ranitidine ในบางการทดลอง
อย่างไรก็ตาม แนวทางการรักษาปัจจุบันได้เปลี่ยนไปใช้ Proton Pump Inhibitors (PPI) ร่วมกับการกำจัด H. pylori เป็นหลัก ทำให้ Metoclopramide ถูกจัดให้เป็นยาเสริมในบทบาทรอง บทบาทที่ชัดเจนที่สุดในทางคลินิกปัจจุบันคือการให้ก่อนส่องกล้องในผู้ป่วยเลือดออกในทางเดินอาหารส่วนบน ซึ่งมักมีสาเหตุจากแผลในกระเพาะ
หลักฐานจากการทดลองทางคลินิก
| หมายเลขการทดลอง | ระยะ | สถานะ | จำนวนผู้เข้าร่วม | ผลลัพธ์หลัก |
|---|---|---|---|---|
| NCT05746377 | Phase 4 | ไม่ทราบ | 60 | ทดสอบว่า Metoclopramide ให้ก่อนส่องกล้องช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการแทรกแซงด้วยกล้องในผู้ป่วยเลือดออกในทางเดินอาหารส่วนบน ลดความจำเป็นในการส่องกล้องซ้ำและปรับปรุงการมองเห็นผนังลำไส้ |
| NCT03747107 | N/A | เสร็จสิ้น | 19 | โครงการปรับปรุงคุณภาพการสั่งยาในระดับปฐมภูมิ (P-DQIP) ครอบคลุมความเสี่ยงของยาในบริบทกว้าง ไม่ได้ศึกษาประสิทธิผลของ Metoclopramide ต่อแผลในกระเพาะโดยตรง |
หลักฐานจากวรรณกรรม
| PMID | ปี | ประเภท | วารสาร | ผลลัพธ์หลัก |
|---|---|---|---|---|
| 16807979 | 2006 | RCT | Yonsei Medical Journal | Metoclopramide IV ร่วมกับ ranitidine ลดปริมาณและกรดในกระเพาะก่อนผ่าตัดได้อย่างมีนัยสำคัญ เมื่อเทียบกับกลุ่มควบคุม |
| 18097282 | 2008 | Cohort | J Clin Gastroenterology | ผู้ป่วย Progressive Systemic Sclerosis มีการระบายกระเพาะล่าช้า 10–75% Metoclopramide ถูกกล่าวถึงในฐานะตัวเลือกสำหรับจัดการอาการ |
| 6336644 | 1983 | Review | Annals of Internal Medicine | ทบทวนเภสัชวิทยาและการใช้ทางคลินิก: ฤทธิ์กระตุ้น GI ผ่านการต้าน dopamine และเสริมการหลั่ง acetylcholine รวมถึงบทบาทในการป้องกันอาเจียนจาก cisplatin |
| 19225 | 1977 | Review | Drugs | ทบทวนยารักษาแผลในกระเพาะและลำไส้เล็กส่วนต้น Metoclopramide ถูกระบุในฐานะยาเร่งการระบายกระเพาะที่อาจมีบทบาทเสริม |
| 11879596 | 2002 | Review | Curr Treatment Options Gastroenterology | Metoclopramide เป็นตัวเลือกในการรักษา Functional dyspepsia โดยเฉพาะในผู้ป่วยที่มีการระบายกระเพาะล่าช้า |
| 797497 | 1976 | Review | Clinical Pharmacokinetics | อภิปรายผลของ Metoclopramide ต่ออัตราการระบายกระเพาะ รวมถึงความสัมพันธ์ระหว่างแผลในกระเพาะและการดูดซึมยา |
| 6659560 | 1983 | Review | Yale J Biol Med | ผู้ป่วยเบาหวานมีความถี่ของ peptic ulcer ลดลง แต่เสี่ยงต่อ gastroparesis; Metoclopramide มีบทบาทในการจัดการปัญหาระบบทางเดินอาหารในกลุ่มนี้ |
| 12825960 | 2003 | Review | Drugs | Diabetic gastroparesis พบในผู้ป่วยเบาหวานสูงถึง 50% Metoclopramide เป็นหนึ่งในยาหลักที่ใช้รักษา แต่ทางเลือกยังจำกัด |
| 2730234 | 1989 | Animal | Arch Int Pharmacodyn | Metoclopramide 20–50 mg/kg ปกป้องเยื่อบุกระเพาะในหนูขาว ทั้งแบบ aspirin-induced และ pylorus-ligated ulcer โดยเทียบผลกับ ranitidine |
| 6436177 | 1984 | Animal | Indian J Physiol Pharmacol | Metoclopramide ปกป้องเยื่อบุกระเพาะในหนูตะเภาทั้ง 3 แบบจำลอง โดยไม่ส่งผลต่อการหลั่งกรด แต่ออกฤทธิ์ผ่านการส่งเสริมการระบายกระเพาะและป้องกัน pyloric reflux |
ข้อพิจารณาด้านความปลอดภัย
กรุณาดูข้อมูลความปลอดภัยในเอกสารกำกับยา
สรุปและขั้นตอนถัดไป
การตัดสินใจ: Hold
เหตุผล: หลักฐานทางคลินิกโดยตรงสำหรับการรักษาแผลในกระเพาะอาหารด้วย Metoclopramide ยังมีน้อยมาก โดยส่วนใหญ่เป็นการศึกษาในสัตว์ทดลองและบทความทบทวนจากยุค 1970–1990 ยาไม่มีทะเบียนในประเทศไทย และแนวทางการรักษาสมัยใหม่มี PPI + การกำจัด H. pylori เป็นหลัก ทำให้บทบาทที่เป็นอิสระของ Metoclopramide ในข้อบ่งใช้นี้ยังไม่ได้รับการพิสูจน์
หากต้องการดำเนินการต่อต้อง:
- รับข้อมูลกลไกการออกฤทธิ์โดยละเอียด (MOA) จาก DrugBank API
- ดาวน์โหลดและวิเคราะห์เอกสารกำกับยา (TFDA) เพื่อรับข้อมูลคำเตือน ข้อห้ามใช้ และปฏิกิริยาระหว่างยา
- ออกแบบและดำเนินการทดลองทางคลินิกในมนุษย์ที่มุ่งเน้นการรักษาแผลในกระเพาะอาหารด้วย Metoclopramide เป็นยาเสริมร่วมกับ PPI โดยเฉพาะในกลุ่มผู้ป่วยที่มีการระบายกระเพาะล่าช้าร่วมด้วย
-
พิจารณาการขึ้นทะเบียนยาในประเทศไทยก่อนดำเนินการวิจัยทางคลินิกในประเทศ