Montelukast

ระดับหลักฐาน: L2

ข้อบ่งใช้ที่ทำนาย: 10 รายการ

สารบัญ

Montelukast
Montelukast: จากโรคหืดสู่โรคหลอดลมอักเสบ

## รายงานการประเมินของเภสัชกร

Montelukast: จากโรคหืดสู่โรคหลอดลมอักเสบ

สรุปสั้นๆ

Montelukast เป็นยายับยั้งตัวรับลิวโคไตรอีน (CysLT1 Receptor Antagonist) ที่ได้รับการอนุมัติในระดับสากลสำหรับการรักษาโรคหืดและโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ แต่ยังไม่มีทะเบียนยาในประเทศไทย โมเดล TxGNN คาดการณ์ว่า montelukast อาจมีประสิทธิผลต่อ โรคหลอดลมอักเสบ (Bronchitis) โดยเฉพาะรูปแบบที่มีการอักเสบของทางเดินหายใจเป็นพื้นฐาน อาทิ eosinophilic bronchitis และ bronchiolitis obliterans syndrome (BOS) ปัจจุบันมี การทดลองทางคลินิก 23 รายการ และ วรรณกรรม 20 ฉบับ สนับสนุนแนวทางนี้ อย่างไรก็ตาม หลักฐานที่มีน้ำหนักมากที่สุดมุ่งเน้นไปที่โรคย่อยเฉพาะ (BOS, NAEB) มากกว่า bronchitis ทั่วไป

ภาพรวมฉบับย่อ

รายการ	เนื้อหา
ข้อบ่งใช้เดิม	โรคหืดและโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ (อนุมัติในระดับสากล)
ข้อบ่งใช้ใหม่ที่ทำนาย	โรคหลอดลมอักเสบ (Bronchitis)
คะแนนการทำนาย TxGNN	99.95%
ระดับหลักฐาน	L2
สถานะการวางจำหน่ายในไทย	ยังไม่ได้ขึ้นทะเบียนในประเทศไทย
จำนวนใบอนุญาต	0 รายการ
คำแนะนำในการตัดสินใจ	Hold

ทำไมการคาดการณ์นี้จึงสมเหตุสมผล?

Montelukast ออกฤทธิ์โดยการยับยั้งตัวรับ CysLT1 (Cysteinyl Leukotriene Receptor 1) อย่างเลือกจำเพาะ ขัดขวางการทำงานของ LTC4, LTD4 และ LTE4 ซึ่งเป็นสารตัวกลางอักเสบที่กระตุ้นการหดตัวของกล้ามเนื้อเรียบในหลอดลม กระตุ้นการหลั่งเมือกมากเกินปกติ และดึงดูดอีโอสิโนฟิลเข้าสู่ทางเดินหายใจ กลไกเหล่านี้มีความเกี่ยวข้องโดยตรงกับพยาธิสรีรวิทยาของโรคหลอดลมอักเสบที่มีการอักเสบเป็นพื้นฐาน

ความเชื่อมโยงระหว่างโรคหืด (ข้อบ่งใช้เดิม) และโรคหลอดลมอักเสบ (ข้อบ่งใช้ใหม่) มีความสมเหตุสมผลในเชิงกลไก เนื่องจากทั้งสองโรคใช้เส้นทางการอักเสบที่ขับเคลื่อนโดยลิวโคไตรอีนร่วมกัน การทดลองทางคลินิก Phase 2 พบว่า FAM regimen (Fluticasone-Azithromycin-Montelukast) สามารถชะลอการเสื่อมของสมรรถภาพปอดใน Bronchiolitis Obliterans Syndrome (BOS) หลังการปลูกถ่ายเซลล์ต้นกำเนิดได้ ในขณะที่การศึกษา Phase 4 ในเด็กที่มี recurrent obstructive bronchitis แสดงประสิทธิผลโดยตรงของ montelukast

อย่างไรก็ตาม ควรระบุข้อจำกัดสำคัญว่า "bronchitis" ครอบคลุมสเปกตรัมกว้าง ตั้งแต่ acute viral bronchitis (ซึ่งหลักฐานยังไม่ชัดเจน) ไปจนถึง chronic eosinophilic bronchitis และ BOS (ซึ่งมีหลักฐานสนับสนุนแข็งแกร่งกว่า) การตีความผลลัพธ์จำเป็นต้องแยกแยะประเภทย่อยของโรคให้ชัดเจน

หลักฐานจากการทดลองทางคลินิก

หมายเลขการทดลอง	ระยะ	สถานะ	จำนวนผู้เข้าร่วม	ผลลัพธ์หลัก
NCT01307462	Phase 2	เสร็จสิ้น	36	ศึกษา FAM (Fluticasone-Azithromycin-Montelukast) สำหรับ BOS ใหม่หลังการปลูกถ่ายเซลล์ต้นกำเนิด พบว่า FAM อาจชะลอการดำเนินโรคได้
NCT04613180	Phase 4	ไม่ทราบ	100	ประเมินประสิทธิผลของ montelukast ในการรักษาและป้องกัน recurrent obstructive bronchitis ในเด็กอายุ 1–7 ปี
NCT00863317	N/A	เสร็จสิ้น	141	RCT แบบ double-blind ของ montelukast รายวันสำหรับรักษา viral bronchiolitis ในทารกที่เป็นครั้งแรก
NCT05293132	Phase 2/3	เสร็จสิ้น	90	เปรียบเทียบ montelukast กับ CoQ10 ในผู้ป่วย sepsis เพื่อประเมินผลต้านการอักเสบและป้องกันอวัยวะล้มเหลว
NCT00656058	Phase 2	เสร็จสิ้น	25	ศึกษาหลายสถาบันของ montelukast สำหรับ BOS หลังการปลูกถ่ายเซลล์ต้นกำเนิดทั้งในเด็กและผู้ใหญ่
NCT01211509	Phase 4	เสร็จสิ้น	30	ทดสอบ montelukast เพื่อชะลอการดำเนินของ chronic rejection (BOS) หลังการปลูกถ่ายปอด โดยอ้างอิงผลจาก BOS หลัง BMT
NCT01370187	N/A	เสร็จสิ้น	146	ประเมินผล montelukast ใน acute bronchiolitis และ post-bronchiolitis viral-induced wheezing ในทารก 3–12 เดือน
NCT03072849	N/A	เสร็จสิ้น	23	ตรวจหา BOS ในระยะต้นด้วย spirometry และรักษาด้วย FAM เพื่อป้องกันสมรรถภาพปอดเสื่อมหลัง HSCT
NCT00076973	Phase 3	เสร็จสิ้น	1,125	ทดสอบ montelukast 2 ขนาดเทียบยาหลอกสำหรับอาการระบบหายใจจาก RSV-induced bronchiolitis ในเด็ก 3–24 เดือน
NCT01121016	Phase 4	ไม่ทราบ	63	เปรียบเทียบ montelukast เสริม budesonide กับ budesonide เดี่ยวสำหรับ nonasthmatic eosinophilic bronchitis (NAEB)

หลักฐานจากวรรณกรรม

PMID	ปี	ประเภท	วารสาร	ผลลัพธ์หลัก
25563311	2015	RCT	Chinese Medical Journal	montelukast เสริม budesonide ลดอีโอสิโนฟิลในทางเดินหายใจ บรรเทาอาการไอ และปรับปรุงคุณภาพชีวิตใน NAEB ได้ดีกว่า budesonide เดี่ยว อย่างมีนัยสำคัญ
20976161	2010	RCT	PLoS ONE	montelukast ลดความรุนแรงของการหดตัวหลอดลมจากการออกกำลังกาย (EIB) และลดการอักเสบของทางเดินหายใจในผู้ป่วยโรคหืด
26475726	2016	Cohort	Biology of Blood and Marrow Transplantation	FAM regimen ชะลอการดำเนินของ new-onset BOS หลัง HCT treatment failure 36% ที่ 1 ปี ดีกว่าที่คาดไว้จากประวัติธรรมชาติของโรค
27229850	2016	Cohort	Respiratory Research	budesonide/formoterol + montelukast + NAC มีประสิทธิผลในการรักษา BOS หลัง HSCT ช่วยรักษาเสถียรภาพสมรรถภาพปอด
35114411	2022	Phase II Trial	Transplantation and Cellular Therapy	Phase II prospective trial: montelukast เดี่ยวไม่ลดอัตราการเสื่อมของ FEV1 ใน BOS อย่างมีนัยสำคัญ แต่ให้ข้อมูล mechanistic ว่า CysLT pathway เกี่ยวข้องกับพยาธิสภาพของ BOS
38504551	2024	Review	Therapeutic Advances in Respiratory Disease	ทบทวนศักยภาพการรักษาและกลไกของ montelukast สำหรับ BOS หลังการปลูกถ่ายปอดและ HSCT รวมถึงเส้นทาง TH-1/TH-2, NF-κB และ TGF-β
38485149	2024	Review	European Respiratory Journal	แนวทาง ERS/EBMT สำหรับการรักษา pulmonary cGvHD ในผู้ใหญ่ ครอบคลุม montelukast ในบริบทของ FAM regimen
24118637	2014	Systematic Review	Pediatric Allergy and Immunology	systematic review: หลักฐาน montelukast ป้องกัน post-bronchiolitis wheezing ยังไม่สม่ำเสมอ จำเป็นต้องมี RCT เพิ่มเติมในกลุ่มอายุที่กำหนด
28545478	2017	Animal	Journal of Cardiothoracic Surgery	LTB4 มีบทบาทสำคัญในพยาธิสภาพของ bronchiolitis obliterans หลังการปลูกถ่าย montelukast ยับยั้ง LTB4 และลดการเกิดพังผืดในโมเดลหนู
22819521	2012	Pilot Study	Respiratory Medicine	pilot study: montelukast เสริม budesonide เทียบกับ double-dose budesonide ใน NAEB พบแนวโน้มประสิทธิผลเพิ่มเติมในการลดการอักเสบ

ข้อมูลการวางจำหน่ายในประเทศไทย

ยังไม่มีผลิตภัณฑ์ยา Montelukast ที่ขึ้นทะเบียนกับสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ประเทศไทย ณ วันที่ตรวจสอบข้อมูล (24 มีนาคม พ.ศ. 2569)

ข้อพิจารณาด้านความปลอดภัย

กรุณาดูข้อมูลความปลอดภัยในเอกสารกำกับยา

สรุปและขั้นตอนถัดไป

การตัดสินใจ: Hold

เหตุผล: หลักฐานสำหรับ montelukast ในโรคหลอดลมอักเสบอยู่ในระดับ L2 และยังจำกัดเฉพาะโรคย่อยประเภทเฉพาะ (BOS, NAEB, viral bronchiolitis ในทารก) ยังขาดหลักฐานที่ครอบคลุม bronchitis ทั่วไปอย่างชัดเจน อีกทั้งยาไม่มีทะเบียนในประเทศไทยและข้อมูลความปลอดภัยในบริบทไทยยังไม่ได้รับการตรวจสอบ

หากต้องการดำเนินการต่อต้อง:

ยื่นขอขึ้นทะเบียนยา Montelukast กับ อย. ประเทศไทย และรวบรวมเอกสารกำกับยาเพื่อตรวจสอบข้อบ่งใช้และข้อห้ามใช้ (แก้ไข DG001)
สืบค้นข้อมูล MOA โดยละเอียดจาก DrugBank API (แก้ไข DG002)
กำหนดประเภทย่อยของ bronchitis ที่เป็นเป้าหมายหลักสำหรับการศึกษา (BOS vs NAEB vs acute bronchitis) เพื่อออกแบบโปรโตคอลที่ตรงเป้า
พิจารณา FAM regimen (Fluticasone-Azithromycin-Montelukast) สำหรับ BOS โดยเฉพาะ ซึ่งมีหลักฐาน Phase 2 สนับสนุนมากที่สุดในกลุ่มนี้
ทบทวนคำเตือนด้านผลข้างเคียงทางจิตประสาท (neuropsychiatric events) ที่ FDA ได้ออก Black Box Warning ในปี 2020 ก่อนนำมาใช้ในประชากรไทย