Morphine
| ระดับหลักฐาน: L3 | ข้อบ่งใช้ที่ทำนาย: 10 รายการ |
สารบัญ
Morphine: จากการจัดการความเจ็บปวดรุนแรงสู่กลุ่มอาการปวดกล้ามเนื้อและพังผืด
สรุปสั้นๆ
Morphine เป็นยา opioid ต้นแบบที่ใช้บรรเทาความเจ็บปวดระดับปานกลางถึงรุนแรงมาอย่างยาวนาน ทั้งในบริบทหลังผ่าตัด มะเร็ง และความเจ็บปวดเรื้อรัง โมเดล TxGNN คาดการณ์ว่าอาจมีผลต่อ กลุ่มอาการปวดกล้ามเนื้อและพังผืด (Myofascial Pain Syndrome) โดยเฉพาะในรูปแบบการฉีดยาเข้ากล้ามเนื้อโดยตรง ปัจจุบันมี การทดลองทางคลินิกที่เกี่ยวข้อง 10 รายการ และ วรรณกรรม 9 ฉบับ รวมถึง RCT โดยตรงปี 2026 ที่เปรียบเทียบ morphine ในการฉีดเข้ากล้ามเนื้อ สนับสนุนความสมเหตุสมผลของการทำนายนี้
ภาพรวมฉบับย่อ
| รายการ | เนื้อหา |
|---|---|
| ข้อบ่งใช้เดิม | การจัดการความเจ็บปวดระดับปานกลางถึงรุนแรง (ข้อมูลจาก Thai FDA: ไม่พบทะเบียน) |
| ข้อบ่งใช้ใหม่ที่ทำนาย | กลุ่มอาการปวดกล้ามเนื้อและพังผืด (Myofascial Pain Syndrome) |
| คะแนนการทำนาย TxGNN | 99.75% |
| ระดับหลักฐาน | L3 |
| สถานะการวางจำหน่ายในไทย | ✗ ไม่พบทะเบียนใน Thai FDA |
| จำนวนใบอนุญาต | 0 รายการ |
| คำแนะนำในการตัดสินใจ | Proceed with Guardrails |
ทำไมการคาดการณ์นี้จึงสมเหตุสมผล?
ปัจจุบันยังขาดข้อมูลกลไกการออกฤทธิ์โดยละเอียดจากฐานข้อมูล DrugBank อย่างเป็นทางการ แต่จากองค์ความรู้ทางเภสัชวิทยาที่ทราบ Morphine ออกฤทธิ์โดยการจับกับ μ-opioid receptor (MOR) ทั้งในระบบประสาทส่วนกลาง (สมองและไขสันหลัง) และส่วนปลาย (บริเวณเนื้อเยื่ออักเสบ) ยับยั้งการส่งสัญญาณความเจ็บปวดอย่างมีประสิทธิภาพ
กลุ่มอาการปวดกล้ามเนื้อและพังผืด (MPS) มีลักษณะเฉพาะคือจุดกระตุ้น (trigger points) ในกล้ามเนื้อที่ปล่อยสัญญาณ nociceptive อย่างต่อเนื่อง นำไปสู่ central sensitization ที่ทำให้ระบบประสาทตอบสนองผิดปกติ ซึ่งตรงกับจุดแข็งของ morphine ในการปิดกั้น descending pain modulation pathway รวมถึงการออกฤทธิ์ที่ peripheral opioid receptor บริเวณกล้ามเนื้อที่อักเสบได้โดยตรง
หลักฐานที่ชัดเจนที่สุดคือ RCT ปี 2026 (PMID 41664327) ที่เปรียบเทียบ dexmedetomidine+morphine กับ ropivacaine 0.2% สำหรับการฉีดเข้ากล้ามเนื้อ (myofascial infiltration) ในผู้ป่วยผ่าตัดสันหลัง ซึ่งเป็นหลักฐานตรงที่แสดงบทบาทของ morphine ในการจัดการ myofascial pain นอกจากนี้ยังมีวรรณกรรมรายงาน intra-articular morphine infusion สำหรับ temporomandibular joint ซึ่งเกี่ยวข้องกับ MPS บริเวณใบหน้า-กราม อีกด้วย
หลักฐานจากการทดลองทางคลินิก
| หมายเลขการทดลอง | ระยะ | สถานะ | จำนวนผู้เข้าร่วม | ผลลัพธ์หลัก |
|---|---|---|---|---|
| NCT06955923 | Phase 2 | เสร็จสิ้น | 11 | ประเมิน trigger point injection ลดความเจ็บปวดและการใช้ opioid หลังผ่าตัดเข่า ตั้งโจทย์ว่า MPS เกี่ยวข้องสูงกับความเจ็บปวดหลังผ่าตัด |
| NCT03271151 | Phase 4 | เสร็จสิ้น | 160 | Duloxetine ลดการใช้ opioid (รวม morphine) หลังผ่าตัดเข่าทั้งหมด สะท้อนรูปแบบการใช้ opioid ในกลุ่มเจ็บปวดกล้ามเนื้อ-กระดูก |
| NCT04364867 | Phase 4 | เสร็จสิ้น | 102 | เปรียบเทียบ Exparel กับ pain pump (ที่มักประกอบด้วย morphine) ในการจัดการเจ็บปวดหลังผ่าตัดไหล่ |
| NCT00456898 | Phase 1 | เสร็จสิ้น | 40 | ประเมินผลของ DVS SR และ paroxetine ต่อการเปลี่ยนแปลง codeine→morphine ให้ข้อมูล PK ความปลอดภัยของ opioid ในการใช้ร่วมยา |
| NCT07413770 | NA | กำลังรับสมัคร | 60 | ประเมินผลการนวดแบบคลาสสิกต่อความเจ็บปวด ความไวกล้ามเนื้อ และคุณภาพชีวิตใน MPS โดยตรง |
| NCT04831346 | NA | กำลังรับสมัคร | 100 | เปรียบเทียบ LLLT กับ soft occlusive splint สำหรับ temporomandibular disorder/MPS |
| NCT04046536 | NA | เสร็จสิ้น | 204 | ประสิทธิผลของ rTMS บรรเทาความเจ็บปวดใน Gulf War Illness ซึ่งรวม myofascial component |
| NCT01878019 | NA | เสร็จสิ้น | 92 | ศึกษากลไกควบคุมความเจ็บปวดเรื้อรัง (รวม MPS) ผ่าน opioid pathway โดยใช้ naloxone เป็นตัวตรวจสอบ |
| NCT06179199 | NA | ยังไม่เปิดรับสมัคร | 40 | ประเมิน tDCS ทดแทน morphine ในผู้ป่วย ICU เนื่องจากผลข้างเคียงของการใช้ morphine มากเกินไป |
| NCT05573594 | NA | เสร็จสิ้น | 40 | Muscle Energy Technique สำหรับอาการปวดหลังส่วนล่างเชิงกลในผู้หญิง ให้บริบทการรักษา MPS ที่ไม่ใช้ยา |
หลักฐานจากวรรณกรรม
| PMID | ปี | ประเภท | วารสาร | ผลลัพธ์หลัก |
|---|---|---|---|---|
| 41664327 | 2026 | RCT | Asian Spine Journal | เปรียบเทียบ dexmedetomidine+morphine กับ ropivacaine 0.2% สำหรับ myofascial infiltration ในผ่าตัดสันหลัง — หลักฐานตรงที่สุดสำหรับ morphine ใน MPS |
| 22648287 | 2012 | RCT | Journal of Anesthesia | การฉีดข้อต่อ facet ร่วมกับโปรแกรมรักษาหลายโหมดสำหรับ cervical MPS ระยะยาวที่มีรูปแบบปวดอ้างอิง |
| 39793344 | 2025 | RCT | Eur J Obstetrics, Gynecol & Reprod Biol | pudendal nerve block ปรับปรุงความเจ็บปวดหลัง OnabotulinumtoxinA injection สำหรับ myofascial pelvic pain |
| 17870625 | 2008 | RCT | European Journal of Pain | เปรียบเทียบ epidural analgesia (bupivacaine+morphine) กับ intercostal nerve cryoanalgesia สำหรับความเจ็บปวดหลังผ่าตัดทรวงอก พบ morphine-based epidural มีประสิทธิผลสูงกว่า |
| 35066974 | 2022 | Cohort | Pain Practice | โปรแกรมยืดกล้ามเนื้อแบบมีโครงสร้างช่วยลดการใช้ opioid ในผู้ป่วย "legacy pain" ที่มี myofascial component |
| 20390305 | 2010 | Cohort | Schmerz | การเปลี่ยนแปลง pain threshold ระหว่างและหลังการหยุด opioid ในผู้ป่วยปวดหลังเรื้อรัง สนับสนุนบทบาทของ opioid ต่อ pain modulation |
| 16713811 | 2006 | Review | J Oral Maxillofac Surg | arthrocentesis ตามด้วย intra-articular morphine infusion สำหรับ TMJ pain ที่ดื้อต่อการรักษาอนุรักษ์นิยม |
| 21419546 | 2011 | Review | J Oral Maxillofac Surg | ทบทวนการใช้ opioid ระยะยาวในการจัดการ temporomandibular joint dysfunction เรื้อรัง — หลักฐานสนับสนุนแต่ยังไม่สรุปชัดเจน |
| 21691691 | 2011 | Case series | Rev Assoc Med Bras | ประเมินและติดตามผู้ป่วย 56 รายที่มี failed back surgery pain syndrome ซึ่งรวม myofascial component แสดงความซับซ้อนของการจัดการ |
ข้อมูลการวางจำหน่ายในประเทศไทย
การสืบค้นฐานข้อมูล Thai FDA เมื่อวันที่ 10 มีนาคม 2569 ไม่พบผลิตภัณฑ์ที่ขึ้นทะเบียนภายใต้ชื่อ Morphine (จำนวน 0 รายการ) ทั้งนี้ขอแนะนำให้ตรวจสอบซ้ำกับเว็บไซต์ Thai FDA โดยตรง เนื่องจาก Morphine อาจปรากฏภายใต้ชื่อการค้าอื่น หรืออยู่ในรายการยาควบคุมพิเศษที่ต้องค้นหาแยกต่างหาก
ข้อพิจารณาด้านความปลอดภัย
กรุณาดูข้อมูลความปลอดภัยในเอกสารกำกับยา
หมายเหตุ: ข้อมูลคำเตือนหลัก ข้อห้ามใช้ และปฏิกิริยาระหว่างยาจากแหล่ง TFDA ยังไม่ได้รับการดึงข้อมูล (Data Gap ระดับ Blocking) ซึ่งต้องได้รับการแก้ไขก่อนนำไปใช้ประกอบการตัดสินใจทางคลินิก
สรุปและขั้นตอนถัดไป
การตัดสินใจ: Proceed with Guardrails
เหตุผล: มีหลักฐานระดับ L3 จากการศึกษาเชิงสังเกตและการทบทวนวรรณกรรม รวมถึง RCT โดยตรงปี 2026 ที่แสดงว่า morphine มีบทบาทจริงใน myofascial infiltration อย่างไรก็ตาม ยังขาดข้อมูลสำคัญด้านความปลอดภัยและการขึ้นทะเบียนในไทย ซึ่งจำเป็นต้องได้รับการแก้ไขก่อนดำเนินการใดๆ ต่อไป
หากต้องการดำเนินการต่อต้อง:
- ดาวน์โหลดและวิเคราะห์เอกสารกำกับยา (package insert) จาก TFDA เพื่อรวบรวมข้อมูลคำเตือน ข้อห้ามใช้ และข้อมูลปฏิกิริยาระหว่างยา (แก้ไข Data Gap DG001 ระดับ Blocking)
- สืบค้นกลไกการออกฤทธิ์ (MOA) ที่ชัดเจนจาก DrugBank API (แก้ไข Data Gap DG002)
- ตรวจสอบสถานะการขึ้นทะเบียนของ Morphine ในไทยผ่านช่องทางยาควบคุมพิเศษ (ยาเสพติดให้โทษประเภท 2)
- ออกแบบ Phase 2 RCT เพื่อประเมินประสิทธิผลของ morphine infiltration สำหรับ MPS โดยเฉพาะ โดยต่อยอดจาก RCT ปี 2026 (PMID 41664327)
-
ประเมินความเสี่ยงของ opioid dependence และ medication overuse ในผู้ป่วย MPS เรื้อรังก่อนออกแบบโปรโตคอลการศึกษา