Tenofovir
| ระดับหลักฐาน: L3 | ข้อบ่งใช้ที่ทำนาย: 10 รายการ |
สารบัญ
- Tenofovir
- Tenofovir: จากยาต้านไวรัสเรโทร (HIV) สู่การติดเชื้อ SIV ในไพรเมต
- สรุปสั้นๆ
- ภาพรวมฉบับย่อ
- ทำไมการคาดการณ์นี้จึงสมเหตุสมผล?
- หลักฐานจากการทดลองทางคลินิก
- หลักฐานจากวรรณกรรม
- ข้อพิจารณาด้านความปลอดภัย
- สรุปและขั้นตอนถัดไป
- ⚠️ หมายเหตุ: หากสนใจสัญญาณที่มีหลักฐานแข็งแกร่งที่สุดในชุดข้อมูลนี้ ให้ดู Rank 4 — Hepatitis B Virus Infection ซึ่งมีระดับหลักฐาน L1 และคำแนะนำ Proceed with Guardrails พร้อมการทดลองทางคลินิก Phase 3 หลายรายการที่เสร็จสิ้นแล้ว
ได้รับ Evidence Pack สำหรับ Tenofovir แล้ว กำลังสร้างรายงานตามรูปแบบ v5:
Tenofovir: จากยาต้านไวรัสเรโทร (HIV) สู่การติดเชื้อ SIV ในไพรเมต
สรุปสั้นๆ
Tenofovir เป็นยาต้านไวรัสกลุ่ม Nucleotide Reverse Transcriptase Inhibitor (NRTI) ที่ใช้รักษาการติดเชื้อ HIV และ HBV ในระดับนานาชาติ แม้ยังไม่มีทะเบียนยาในประเทศไทย โมเดล TxGNN คาดการณ์ว่าอาจมีผลต่อ การติดเชื้อ SIV ในไพรเมต (Simian Immunodeficiency Virus Infection) ซึ่งเป็นแบบจำลองสัตว์มาตรฐานสำหรับการศึกษา HIV ปัจจุบันมี การทดลองทางคลินิก 2 รายการ และ วรรณกรรม 20 ฉบับ (ส่วนใหญ่เป็นการศึกษาในสัตว์ทดลองไพรเมต) สนับสนุนแนวทางนี้
ภาพรวมฉบับย่อ
| รายการ | เนื้อหา |
|---|---|
| ข้อบ่งใช้เดิม | ยาต้านไวรัสเรโทร (HIV/HBV) ระดับนานาชาติ — ไม่มีทะเบียนในประเทศไทย |
| ข้อบ่งใช้ใหม่ที่ทำนาย | การติดเชื้อ SIV ในไพรเมต (Simian Immunodeficiency Virus Infection) |
| คะแนนการทำนาย TxGNN | 99.96% |
| ระดับหลักฐาน | L3 |
| สถานะการวางจำหน่ายในไทย | ✗ ยังไม่มีการวางจำหน่าย |
| จำนวนใบอนุญาต | 0 รายการ |
| คำแนะนำในการตัดสินใจ | Hold (Research Question) |
ทำไมการคาดการณ์นี้จึงสมเหตุสมผล?
ปัจจุบันยังขาดข้อมูลกลไกการออกฤทธิ์โดยละเอียดจาก DrugBank สำหรับ Tenofovir (DB14126) ตามข้อมูลที่ทราบ Tenofovir เป็นยาในกลุ่ม Nucleotide Reverse Transcriptase Inhibitor (NRTI) ออกฤทธิ์โดยยับยั้งเอนไซม์ reverse transcriptase ที่ไวรัสเรโทรใช้ในการจำลองสารพันธุกรรม โดยเฉพาะอย่างยิ่งในบริบทของการรักษาการติดเชื้อ HIV และ HBV
SIV (Simian Immunodeficiency Virus) เป็นไวรัสเรโทรในสกุล Lentivirus ที่มีความใกล้ชิดทางวิวัฒนาการกับ HIV มากที่สุด ทั้งสองชนิดมีโครงสร้าง reverse transcriptase ที่คล้ายคลึงกันในระดับสูง ส่งผลให้ยาที่ออกฤทธิ์ยับยั้ง reverse transcriptase ของ HIV มีศักยภาพในการยับยั้ง SIV ในไพรเมตได้เช่นกัน ดังที่ผ่านการพิสูจน์จากการศึกษาหลายชิ้นโดยใช้ SHIV (chimeric SIV/HIV) ในลิงแสม (macaque)
แบบจำลองสัตว์ทดลองด้วย SIV/SHIV ในลิงแสมเป็นเครื่องมือมาตรฐานสากลในการประเมินประสิทธิผลของยาต้านไวรัสก่อนทดสอบในมนุษย์ Tenofovir ได้รับการพิสูจน์ประสิทธิผลในบริบท PrEP (Pre-Exposure Prophylaxis) และ PEP (Post-Exposure Prophylaxis) ทั้งทางช่องคลอดและทวารหนัก โดยมีอัตราการป้องกัน SHIV สูงถึง 93–100% ในบางการศึกษา นอกจากนี้ยังมีหลักฐานว่าการรักษาชั่วคราวหลังรับเชื้อ SIV ช่วยกระตุ้นการสร้างภูมิคุ้มกันเฉพาะเชื้อที่คงอยู่ได้ในระยะยาว
หลักฐานจากการทดลองทางคลินิก
| หมายเลขการทดลอง | ระยะ | สถานะ | จำนวนผู้เข้าร่วม | ผลลัพธ์หลัก |
|---|---|---|---|---|
| NCT03577782 | Phase 1/2 | ไม่ทราบสถานะ | 12 | ศึกษา vedolizumab ร่วมกับยาต้านไวรัสเรโทรใน HIV เพื่อบรรลุ virological remission โดยปราศจาก ART — ให้ข้อมูลเชิงกลไกของ ARV ในบริบทภูมิคุ้มกัน ซึ่งมีความเชื่อมโยงกับ SIV model |
| NCT00863668 | N/A | ถูกยกเลิก | 0 | ศึกษาจลนพลศาสตร์การสลายตัวของ HIV ด้วย raltegravir โดยอ้างอิงการเปรียบเทียบกับแบบจำลอง SIV ในลิง — ถูกยกเลิกก่อนเริ่มรับสมัคร |
หลักฐานจากวรรณกรรม
| PMID | ปี | ประเภท | วารสาร | ผลลัพธ์หลัก |
|---|---|---|---|---|
| 20874040 | 2010 | Review | Pharmacotherapy | ทบทวน systemic PrEP ด้วย ARV สำหรับ HIV รวมหลักฐานพื้นฐานจากแบบจำลอง SIV ในไพรเมตที่สนับสนุนการพัฒนา PrEP ในมนุษย์ |
| 38134382 | 2024 | Animal | J Infect Dis | TAF/EVG inserts ป้องกัน SHIV ทางช่องคลอดในลิงได้ 93–100% เมื่อใช้ก่อน/หลังสัมผัสเชื้อ 4 ชั่วโมง |
| 39632836 | 2024 | Animal | Nat Commun | ART สูตรออกฤทธิ์นาน (รวม FTC/TAF) เหนี่ยวนำ RT-SHIV remission ในลิงที่เริ่มรักษาตั้งแต่เนิ่นๆ |
| 36477356 | 2022 | Animal | JCI Insight | สูตร TFV rectal douche แบบ hypo-osmolar ป้องกัน SHIV ทางทวารหนักในลิงได้อย่างมีนัยสำคัญ เหมาะสำหรับ PrEP ในกลุ่ม MSM |
| 31362305 | 2019 | Animal | J Infect Dis | TAF เดี่ยวหรือ TAF/FTC รับประทานป้องกันการติดเชื้อ SHIV ทางช่องคลอดในลิงในบริบท PrEP |
| 29788316 | 2018 | Animal | J Infect Dis | FTC/TFV gel ทางช่องคลอดให้การป้องกัน SHIV ทั้งช่องคลอดและทวารหนักพร้อมกันผ่านการดูดซึมยาข้ามช่อง |
| 27465645 | 2016 | Animal | J Infect Dis | TAF/FTC รับประทานป้องกัน SHIV ทางทวารหนักในลิงสำเร็จ เป็นหลักฐานสำคัญของ TAF-based PrEP |
| 22072766 | 2012 | Animal | J Virol | TFV gel 1% ทางช่องคลอดให้การป้องกัน SHIV ที่ยาวนาน สัมพันธ์กับระดับยาสะสมในเนื้อเยื่อ |
| 11581387 | 2001 | Animal | J Virol | การรักษา tenofovir ชั่วคราวหลังรับเชื้อ SIVsmE660 กระตุ้น CD8+ T cells เฉพาะ SIV ให้ควบคุมการติดเชื้อในระยะยาวได้ |
| 10684272 | 2000 | Animal | J Virol | Tenofovir หลังรับเชื้อ SIVsmE660 กระตุ้นการสร้างภูมิคุ้มกันและลดปริมาณไวรัสได้ต่อเนื่องหลังหยุดยา |
ข้อพิจารณาด้านความปลอดภัย
กรุณาดูข้อมูลความปลอดภัยในเอกสารกำกับยา
สรุปและขั้นตอนถัดไป
การตัดสินใจ: Hold
เหตุผล: หลักฐานทั้งหมดเป็นการศึกษาในสัตว์ทดลอง (SIV/SHIV ในลิง) ซึ่งอยู่ในระดับก่อนคลินิก (L3) และ SIV infection เป็นโรคในสัตว์ที่ไม่มีนัยทางคลินิกโดยตรงในมนุษย์ ประกอบกับ Tenofovir (DB14126 — free acid form) ยังไม่ได้รับการขึ้นทะเบียนในประเทศไทย ทำให้การดำเนินการต่อในขั้นตอนนี้ยังไม่เหมาะสม
หากต้องการดำเนินการต่อต้อง:
- ทบทวนว่าเป้าหมายที่แท้จริงคือ HIV infection ในมนุษย์ (ควรพิจารณา TDF หรือ TAF แทน ซึ่งมีหลักฐาน L1 และมีทะเบียนยาในหลายประเทศ) หรือ HBV infection (rank 4 ในชุดข้อมูลนี้มีหลักฐาน L1 และคำแนะนำ Proceed with Guardrails)
- ดึงข้อมูล MOA ที่ครบถ้วนจาก DrugBank API (DB14126) เพื่อแก้ไข Data Gap
- ดาวน์โหลดและวิเคราะห์เอกสารกำกับยาจาก TFDA เพื่อประเมินคำเตือนและข้อห้ามใช้
- ตรวจสอบสถานะการขึ้นทะเบียนของ Tenofovir free acid (DB14126) ในระบบ Thai FDA
⚠️ หมายเหตุ: หากสนใจสัญญาณที่มีหลักฐานแข็งแกร่งที่สุดในชุดข้อมูลนี้ ให้ดู Rank 4 — Hepatitis B Virus Infection ซึ่งมีระดับหลักฐาน L1 และคำแนะนำ Proceed with Guardrails พร้อมการทดลองทางคลินิก Phase 3 หลายรายการที่เสร็จสิ้นแล้ว